ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Germaniya imperiyasi: tashkil topishi va ichki siyosati

Darslar 8–9 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
8

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Germaniya. Imperiyaning tashkil topishi

Darslik: 29–31-betlar
Maqsad1871-yilgi imperiya konstitutsiyasi, hokimiyat tuzilishi va Germaniya sanoatining tez o‘sishi sabablarini izohlash.
Yangi so‘zlar
Reyxstag · Reichstag: the lower chamber of the German parliamentBundesrat · Federal Council: the upper chamber of the parliament, representing the stateskansler · chancellor: head of the governmentgegemoniya · hegemony: leading, dominant role
Tushuntirish

1871-yil 18-yanvarda Versalda german davlatlarining monarxlari Prussiya qiroli Vilgelm I ni Germaniya imperatori deb e’lon qildilar; Prussiya hududning 2/3 qismini egallab, aholining 60 foizi unda yashardi. Imperiya konstitutsiyasi (1871) bo‘yicha oliy organlar Ittifoq Kengashi (Bundesrat) va Reyxstag edi, ayrim davlatlar o‘z landtaglarini saqlab qoldi, ammo Prussiya ustun mavqeda edi. Imperator urush va sulh e’lon qilar, qurolli kuchlarga bosh qo‘mondonlik qilar, kansler tayinlar va parlamentni tarqatib yuborar edi. Birinchi kansler Otto fon Bismark 1871–1890-yillarda hukumatni boshqargan va «Temir kansler» deb nom olgan. Reyxstag umumiy saylov huquqi asosida saylanar, ammo huquq faqat 25 yoshga to‘lgan erkaklarga berilgandi. 1870–1880-yillarda iqtisod tez o‘sdi: yagona ichki bozor, pul va o‘lchov birliklari, Fransiyadan olingan tovon, Lotaringiyaning temir rudasi va Saar ko‘miri, ilg‘or texnologiya va harbiy buyurtmalar bunga yordam berdi. 1914-yilga kelib sanoat 1871-yilga nisbatan 7 baravar o‘sdi va Germaniya sanoatda AQSHdan keyin ikkinchi o‘ringa chiqdi; kimyo sanoatida esa dunyoda birinchi bo‘ldi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab kengashi yangi qoidani ovozga qo‘yishdan oldin kim ovoz berishi, kimning fikri so‘ralishini yozib chiqdi. Qoida aniq bo‘lgach, bahs kamaydi.

Kim ishlatadi

Saylov komissiyasi xodimlari ovoz berish tartibini tushuntiradi, huquqshunoslar qonun matnini o‘qiydi, o‘qituvchilar sinf tanlovlarini adolatli o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Oilada yoki sinfda kichik so‘rov o‘tkazing: kim ovoz beradi, savol qanday yoziladi, natija qanday sanaladi. Avval qoidani yozing, keyin so‘rang.

Namunalar
Hokimiyat sxemasi: imperator (= Prussiya qiroli) → kansler (imperator tayinlaydi) → hukumat; qonun chiqaruvchi: Bundesrat + Reyxstag.
1871Germaniya imperiyasi1890Bismarkning iste’fosi1914Sanoatda AQShdan keyin 2-o‘rin
«Nominal umumiy» saylov huquqi: konstitutsiyada «umumiy» deyilgan, amalda ayollar va 25 yoshgacha bo‘lgan erkaklar ovoz bera olmasdi. Bugungi tushunchada bu to‘liq umumiy huquq emas.
Sinfda faoliyat

«Saylov huquqi»: 1871-yilgi Germaniya va bugungi O‘zbekistonda kim ovoz bera olishini ikki ustunda taqqoslang.

Mashq
1
Germaniya imperiyasining oliy vakolatli organlari qaysilar edi?
2
Bismark qaysi yillarda kansler bo‘lgan va qanday laqab olgan?
3
Germaniya sanoati 1914-yilda 1871-yilga nisbatan necha marta o‘sdi?
4
Birlashuv nima uchun iqtisodiy o‘sishga yordam berdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka oldidanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →