Darslar 14–15 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
14
Amerika Qo‘shma Shtatlari
Darslik: 48–51-betlar
MaqsadAQSH iqtisodiy yuksalishining omillari, monopoliyalar, qishloq xo‘jaligidagi o‘zgarishlar va Janubdagi ahvolni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
korporatsiya · corporation: a large joint-stock companysegregatsiya · segregation: forced separation of people by raceKu-kluks-klan · Ku Klux Klan: a racist violent organisation in the SouthRespublikachilar va Demokratlar · the two main US parties: Republicans (founded 1854) and Democrats (1828)
Tushuntirish
Fuqarolar urushidan (1861–1865) keyin AQSHda yagona ichki bozor shakllandi, qullik bekor qilindi. Sanoat tez o‘sdi: sabablar — katta hudud va foydali qazilmalar, kuchsiz qo‘shnilar tufayli kam harbiy xarajat, 1870–1914-yillarda 25 mln muhojirning kelishi, tadbirkorlik va yangi texnologiya. Sanoat hajmi bo‘yicha 1860-yilda dunyoda 4-o‘rinda bo‘lgan AQSH 1894-yilda 1-o‘ringa chiqdi. Trestlar tuzildi: Rokfellerning «Standart oyl» kompaniyasi neft sanoatida hukmron bo‘ldi, 1901-yilda Morgan «Po‘lat korporatsiyasi»ni tashkil etdi. Qishloq xo‘jaligida mashina qo‘l mehnatini siqib chiqardi, 1860–1910-yillarda qishloq xo‘jaligi yerlari 160 mln dan 352 mln gektarga yetdi. Janubda qullik tugagach, 1870-yilgi Konstitutsiya tuzatishi irq tufayli saylov huquqini cheklashni taqiqladi; ammo keyinchalik «Ku-kluks-klan» zo‘ravonligi kuchaydi va qora tanlilar huquqlari cheklandi. Siyosiy hayotda Demokratik (1828) va Respublikachilar (1854) partiyalaridan iborat ikki partiyaviy tizim qaror topdi.
Namunalar
Omillar guruhi. Tabiiy: yer, qazilmalar, daryolar. Siyosiy: yagona bozor, qo‘shnilarning kuchsizligi. Ijtimoiy: muhojirlar va malakali mutaxassislar. Texnik: yangi texnika va mashinalar.
Taqqoslash: 1860-yil — sanoatda 4-o‘rin; 1894-yil — 1-o‘rin, mahsuloti Britaniya mahsulotidan ikki baravar ortiq (darslik ma’lumoti). 34 yilda 4-o‘rindan 1-o‘ringa chiqish.
Sinfda faoliyat
«Muhojir ko‘zi bilan»: 1900-yilda Amerikaga kelgan muhojir nima uchun kelganini 5 gapda yozing.
Mashq
1
AQSH sanoat bo‘yicha dunyoda 1-o‘ringa qaysi yilda chiqdi?
1894-yilda.
2
1870–1914-yillarda AQSHga necha kishi ko‘chib keldi?
Taxminan 25 mln.
3
Morgan 1901-yilda qanday trest tuzdi?
«Po‘lat korporatsiyasi» (1 mlrd dollardan ortiq kapital bilan).
4
Nega AQSH uchun qo‘shni davlatlarning kuchsizligi iqtisodiy ahamiyatga ega edi?
Katta armiya va chegara mudofaasiga kam mablag‘ ketdi, ko‘proq mablag‘ sanoat va qurilishga yo‘naltirildi.