ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Avstriya-Vengriya imperiyasi

Darslar 22–23 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
22

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Avstriya-Vengriya imperiyasi

Darslik: 76–79-betlar
MaqsadAvstriya-Vengriyaning tuzilishi, iqtisodi, ijtimoiy harakati va milliy masalasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Gabsburglar · Habsburgs: the ruling dynasty of Austria (1867–1918 in the dual monarchy)federatsiya · federation: a union state made of several parts with some political autonomytrializm · trialism: the idea of a third, Slavic part of the empire with equal rightsmilliy-ozodlik harakati · national liberation movement
Tushuntirish

Avstriya-Vengriya imperiyasi 1867-yilda Avstriya va Vengriya hukmron doiralari o‘rtasidagi bitim asosida vujudga keldi. Imperator Gabsburglar sulolasidan edi (Frans Iosif); ikki qismda alohida parlament bor edi (Avstriyada Reyxsrat, Vengriyada Seym), tashqi ishlar, harbiy va moliya vazirliklari esa umumiy edi. Imperator hokimiyati parlamentlar bilan cheklangani uchun u konstitutsiyaviy monarxiya hisoblanadi. Imperiya aholisining qariyb yarmini slavyan xalqlari tashkil qilardi. Iqtisodiy jihatdan u G‘arbiy Yevropadan orqada edi: 1890-yillarda shahar aholisi uchdan bir qismni tashkil qilardi; sanoat Quyi Avstriya va Chexiyada rivojlandi, Vengriyada oziq-ovqat sanoati yetakchi edi, imperiya chet el, ayniqsa nemis kapitaliga bog‘liq bo‘lib bordi. 1889-yilda Avstriya sotsial-demokratik partiyasi tuzildi; 1907-yilda erkaklarning umumiy saylov huquqi joriy etildi. Milliy masala keskin edi: chexlar talabi bilan 1880-yilda Chexiyada ikki til joriy qilindi, 1882-yildan Praga universitetida nemis va chex tilida o‘qitildi; Galitsiya, Xorvatiya va boshqa hududlarda norozilik kuchaydi. 1912-yilda iqtisodiy inqiroz yuz berdi; trializm g‘oyasi (uch teng qism) hukmron doiralar tomonidan qabul qilinmadi.

ReyxsratAvstriyaDiyetaVengriyatashqi ishlarurushmoliyaUmumiyvazirliklarAvstriya-Vengriya,1867
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda bir necha til yoki odat bor bo‘lsa, loyihani birga qilish uchun bolalar umumiy qoidalarni va har bir guruhga xos jihatlarni ikki ustunda yozdi. Hamma o‘zini hisobga olingan his qildi.

Kim ishlatadi

Xalqaro tashkilotlar xodimlari turli madaniyatli jamoalarni birlashtiradi, tarjimonlar va madaniyat xodimlari tushunmovchilikni kamaytiradi, o‘qituvchilar jamoaviy loyihalarni boshqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki xil odat yoki so‘zni (oilangizda va do‘stingizda) solishtirib, ikkalasidagi umumiy va farqli jihatlarni yozing.

Namunalar
Hozirgi chegaralarVenaBudapeshtPraga
Umumiy va alohida: umumiy — tashqi ishlar, harbiy, moliya vazirliklari; alohida — ikki parlament va ichki boshqaruv. Shuning uchun uni «ikki davlat birligi» deyiladi.
Trializm g‘oyasi: Avstriya + Vengriya + slavyan hududlari teng huquqli uchta qism. Rad etilishi sabab: slavyanlar kuchayib ketishidan qo‘rqish.
Sinfda faoliyat

«Millatlar xaritasi»: Avstriya-Vengriya xaritasida chex, slovak, xorvat, polyak, ukrain va boshqa xalqlar yashagan o‘lkalarni belgilang.

Mashq
1
Avstriya-Vengriya qachon tuzildi va qaysi sulola boshqargan?
2
Imperiyaning umumiy vazirliklari qaysilar edi?
3
Chexiyada 1880-yilda nima joriy etildi?
4
Nega imperiya ichida milliy ziddiyatlar kuchli edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun rasm va matnHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →