Xalq ta’limi. Gumanitar fanlar. San’at
Texnika va sanoat taraqqiyoti malakali ishchilar va savodli aholiga ehtiyojni oshirdi, shuning uchun rivojlangan mamlakatlarda boshlang‘ich ta’lim majburiy va ko‘pincha bepul bo‘ldi, savodxonlik oshdi. Ammo kambag‘al oilalar bolalari ko‘pincha maktabni erta tashlashga majbur edi, ko‘p joyda ta’lim tabaqa va irq bo‘yicha farqlandi; masalan, AQSHning ko‘p shtatlarida qora tanli va oq tanli bolalar uchun alohida maktablar bo‘lgan. Osiyo va Sharq mamlakatlarida G‘arb tipidagi maktablar ochila boshladi. Gumanitar fanlarda falsafa, sotsiologiya va psixologiya rivojlandi: F. Nitsshe (1844–1900) inson irodasi va qadriyatlar masalasini ko‘tardi, Z. Freyd (1856–1939) psixoanalizga asos soldi va ongsizlikning insonga ta’sirini o‘rgandi, O. Shpengler esa har bir madaniyatni o‘ziga xos deb hisobladi («Yevropaning quyosh botishi», 1918–1922). Shu davrda irqiy ustunlik g‘oyalari ham tarqaldi: masalan, ingliz yozuvchisi R. Kipling 1899-yilda «Oq tanlining yuki» she’rini yozgan, u mustamlakachilikni «madaniyat olib kelish» deb talqin etgan; bunday qarashlar keyinchalik keskin tanqid qilindi. Musiqada R. Shtraus, G. Maler, A. Skryabin va S. Raxmaninov ijod qildi. Tasviriy san’atda impressionizm (K. Mone, O. Renuar, K. Pissarro, E. Mane) yorug‘lik va lahzalik taassurotni tasvirladi; keyin P. Sezann, P. Gogen va V. van Gog yangi yo‘llarni ochdilar; O. Rodenning «Mutafakkir» haykali mashhur. 1895-yilda Lyumyer aka-ukalari kinoni namoyish qildilar.
Sinf kitob javonidagi rasmlar va yozuvlarni ko‘rib, o‘quvchilar qaysi uslub qaysi davrga tegishli ekanini taxmin qildi va sabablarini aytdi. Taxmin yaxshi dalillarga tayandi.
Muzey xodimlari va san’atshunoslar asarlarni davr bilan bog‘laydi, o‘qituvchilar o‘quvchilarga tahlil usulini o‘rgatadi, dizaynerlar rangni his-tuyg‘u bilan bog‘laydi.
Bitta rasmga qarab, avval ko‘rgan narsangizni, keyin undan nimani o‘ylayotganingizni alohida yozing. Ikkisini aralashtirmang.
Impressionistlardan birining (Mone, Renuar yoki Pissarro) bitta mashhur rasmini tanlab, unda yorug‘lik va ranglar qanday berilganini 3 jumlada tasvirlang.