9-sinf jahon tarixi 4-hafta, 5-dars: XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Fransiyada iqtisodiy va siyosiy hayot

Fransiya: Uchinchi Respublika va uning ichki siyosati

Darslar 5–6 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Fransiyada iqtisodiy va siyosiy hayot

Darslik: 21–22-betlar

MaqsadFransiya iqtisodiyotining sekinlashuvi sabablarini va 1875-yilgi Konstitutsiya mazmunini bayon qilish.

Yangi so‘zlar

parlament · elected supreme legislative bodyrespublika · a state governed on the basis of elections by citizensmonarxiya · rule by one person (a king or emperor)Milliy Majlis · National Assembly of France (two chambers: Chamber of Deputies and Senate)

Tushuntirish

XIX asr so‘nggi choragida Fransiya sanoat ishlab chiqarishi bo‘yicha dunyoda ikkinchi o‘rindan to‘rtinchi o‘ringa tushdi. Sabablar: mamlakat mayda ishlab chiqaruvchilar davlati bo‘lib qoldi, tabiiy boyliklar kam edi, urushda 13 mlrd frank zarar ko‘rildi va Germaniyaga 5 mlrd frank tovon to‘landi (tovon 1873-yilda to‘lab bo‘lindi va nemis qo‘shinlari chiqib ketdi). Sarmoyadorlar kapitalini foizi yuqori bo‘lgan chet elga chiqarishni afzal ko‘rishi ham ichki ishlab chiqarishni cheklardi. Siyosiy hayotda monarxiya va respublika tarafdorlari kurashdi; monarxiyani tiklash urinishlari natijasiz tugadi. 1875-yil Uchinchi Respublika Konstitutsiyasi prezident lavozimini saqlab, ikki palatali parlament (Deputatlar palatasi va Senat) tuzdi; prezidentni ikkala palataning qo‘shma yig‘ilishi 7 yilga saylardi, hukumat parlament oldida javob berardi. Keyinroq «Marselyeza» madhiya (1879), 14-iyul esa milliy bayram (1880) bo‘ldi; matbuot va yig‘ilish erkinligi e’lon qilindi, lekin ayollarga saylov huquqi berilmadi.

Namunalar

Taqqoslash: monarxiya — hokimiyat bir kishiga (qirol, imperator) tegishli; respublika — davlatni saylangan organlar boshqaradi. Fransiya 1870-yildan respublika bo‘lib, bu 1875-yilgi Konstitutsiya bilan mustahkamlandi.

Iqtisodiy sekinlashuv sabablarini guruhlash: ichki (mayda ishlab chiqarish, kam xomashyo, dehqonlar xarid quvvati past), tashqi (urush zarari, tovon, kapitalning chetga ketishi).

Sinfda faoliyat

«Hokimiyat shoxlari»: doskada prezident, hukumat va parlament (Senat, Deputatlar palatasi) sxemasini chizing va strelkalar bilan kim kimni saylashini ko‘rsating.

Mashq

Uchinchi Respublika Konstitutsiyasi qaysi yilda qabul qilindi va parlament necha palatali edi?

Prezidentni kim va necha yilga saylardi?

Fransiyaning sanoatdagi o‘rni qanday o‘zgardi?

Nima uchun sarmoyadorlar kapitalni mamlakat ichida emas, chet elga chiqarishni afzal ko‘rgan va bu mamlakat iqtisodiyotiga qanday ta’sir qildi?