☰ Mundarija · Jahon tarixi

AQSHning tashqi siyosati

Darslar 16 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
16

AQSHning tashqi siyosati

Darslik: 55–58-betlar
MaqsadAQSH tashqi siyosatining yo‘nalishlarini: Panamerikanizm, 1898-yilgi urush, Panama kanali, «yo‘g‘on kaltak», «dollar diplomatiyasi» va «Ochiq eshiklar» doktrinasini izohlash.
Yangi so‘zlar
Monro doktrinasi · Monroe Doctrine: «America for the Americans» principle against European interference in the Americas«yo‘g‘on kaltak» · “big stick”: Theodore Roosevelt’s policy of readiness to use force in the Western Hemisphere«dollar diplomatiyasi» · “dollar diplomacy”: using loans and investment to extend US influencenota · diplomatic note: an official written message from one state to another
Tushuntirish

XIX asr oxirida AQSH Lotin Amerikasi, Karib havzasi va Tinch okeani bo‘yidagi mamlakatlarga e’tiborini qaratdi. 1889-yilda Vashingtonda birinchi Panamerika konferensiyasi chaqirildi; AQSH Monro doktrinasi («Amerika amerikaliklar uchun») asosida G‘arbiy yarimsharda ta’sirini kuchaytirdi, Samoaning bir qismi va 1898-yilda Gavayi unga qo‘shildi. 1898-yilda Kuba sohilida AQSH harbiy kemasi portlagach (sababi munozarali), Kongress Ispaniyaga qarshi urush boshladi; urush bir necha oy davom etdi. 1898-yil 10-dekabrdagi Parij shartnomasi bo‘yicha Ispaniya Puerto-Riko va Guamni berdi, Filippin 20 mln dollar evaziga AQSHga o‘tdi, Kuba esa rasmiy mustaqil bo‘lsa-da, AQSH nazoratida qoldi. 1903-yilda Panama Kolumbiyadan ajralib mustaqil deb e’lon qilindi, AQSH uni tan olib, kanal qurish huquqini oldi; Panama kanali 1914-yilda ochildi va Atlantika bilan Tinch okeani o‘rtasidagi dengiz yo‘lini ancha qisqartirdi. T. Ruzvelt Monro doktrinasini kengaytirib, AQSH «xalqaro politsiya» vazifasini bajarishi mumkinligini aytdi («yo‘g‘on kaltak»), Taft esa kreditlar orqali ta’sirni kuchaytirdi («dollar diplomatiyasi»). 1899-yilda davlat kotibi Xey Xitoy masalasida «Ochiq eshiklar» notalarini yubordi: barcha davlatlarga Xitoy bilan teng savdo imkoniyati berilishi talab qilindi.

Namunalar
Voqealar zanjiri: Kuba sohilida kema portlashi (1898) → urush e’loni → Parij shartnomasi (10.12.1898) → Puerto-Riko, Guam, Filippin AQSHga o‘tdi.
Panama kanalining ahamiyati: Nyu-Yorkdan San-Fransiskogacha dengiz yo‘li Janubiy Amerikani aylanib o‘tishdan ancha qisqa bo‘ldi — savdo va harbiy flot uchun foydali.
Sinfda faoliyat

«Xaritada»: Kuba, Puerto-Riko, Panama, Gavayi, Filippin, Guamni toping va AQSHga qanday o‘tganini belgilang.

Mashq
1
Parij shartnomasi qachon imzolandi va AQSH nimalarga ega bo‘ldi?
2
Panama kanali qachon qurib bitkazildi?
3
«Ochiq eshiklar» doktrinasi nimani talab qilardi?
4
«Yo‘g‘on kaltak» va «dollar diplomatiyasi» siyosatlarining farqi nimada?