ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Eron: Konstitutsiyaviy inqilob

Darslar 30 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
30

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Eron

Darslik: 105–108-betlar
MaqsadEronning chet el qaramligini va 1905–1911-yillardagi konstitutsiyaviy inqilobni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
konsessiya · concession: a permit given to a foreign firm to exploit resources or build facilitiesMajlis · Majlis: the Iranian parliamentbest · bast: peaceful sit-in protest in a sanctuary such as a mosqueqajarlar · the Qajar dynasty of shahs
Tushuntirish

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Eron qajarlar sulolasi shohlari boshqargan qoloq mamlakat edi: yer yirik egalar qo‘lida, dehqonlar va hunarmandlar qarzga botgan, shoh hukumati esa chet el qarzlariga tayanardi. Buyuk Britaniya kapitali yetakchi edi: 1872-yilda konsessiyalar (keyinroq 1889-yilda «Shahanshohbank» — Imperator banki) berildi; Rossiyaning ta’siri ayniqsa shimolda va saroyda kuchli edi. 1905-yilda iqtisodiy qiyinchilik va zulmga qarshi harakat boshlandi; norozilar «best» — masjid yoki boshpanada tinch o‘tirish usulidan foydalandi, adolatxona tuzishni talab qildi. 1906-yil 5-avgustda shoh Muzaffariddin konstitutsiya haqida farmon berdi, saylovdan so‘ng Majlis (parlament) ochildi va konstitutsiyaning birinchi qismi tasdiqlandi: qonunlar Majlis roziligisiz kuchga kirmas, chet elliklar bilan iqtisodiy bitimlar Majlis roziligini talab qilardi. 1907-yilda Muhammad Alishoh taxtga chiqib, Majlisga qarshi chiqdi; 1907-yil avgustida Buyuk Britaniya–Rossiya bitimi Eronni ta’sir doiralariga (shimol — Rossiya, janub — Britaniya, o‘rtasi betaraf) bo‘ldi. 1908-yilda shoh rus ofitserlari qo‘mondonligidagi kazak brigadasi yordamida Majlisni to‘pga tutib tarqatdi, 1909-yilda Tabriz qamali tugab, shoh taxtdan tushirildi va konstitutsiya tiklandi. 1911-yilda Rossiyaning bosimi va qo‘shini bilan Majlis yana tarqatildi, inqilob bostirildi.

1905«Bast» harakati19065 avgust: farmon, Majlis1907Angliya–Rossiya kelishuvi1908Majlis otib tashlandi1909Shoh taxtdan tushdi1911Majlis tarqatildi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

To‘garak qoidasiga ko‘ra, har qanday katta xarid a’zolar ovozi bilan tasdiqlanishi kerak edi, faqat xazinachi bilan hal qilinmasdi. Shunda a’zolar pul qayerga ketishini bilib turdi.

Kim ishlatadi

Kengash va parlament xodimlari qarorlar qanday tasdiqlanishini qayd etadi, buxgalterlar pul kelishilganidek sarflanganini tekshiradi, huquqshunoslar kim nimani tasdiqlashi kerakligi haqida qoidalar yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Umumiy bir narsani (sinf jamg‘armasi yoki oilaviy reja) o‘ylang va u haqida katta qaror qilishdan oldin kim rozi bo‘lishi kerakligini yozing.

Namunalar
Iran inqilobining ikki bosqichi: 1905–1907 — konstitutsiya va Majlis uchun kurash; 1907–1911 — shoh, mustamlakachi davlatlar bosimi va inqilobning bostirilishi.
Hozirgi chegaralarShimol: RossiyaO‘rta: betarafJanub: BritaniyaTabrizTehronShiroz
1907-yilgi bitim bo‘yicha Eron: shimol — Rossiya ta’sir doirasi, janub — Buyuk Britaniya, o‘rta qismi — betaraf hudud. Eron hukumati bu kelishuvda ishtirok etmagan.
Sinfda faoliyat

«Majlis»: sinf shoh, Majlis a’zolari va xalq vakillariga bo‘linib, «chet elga yangi konsessiya berilsinmi?» masalasini muhokama qiladi.

Mashq
1
Eronda konstitutsiya haqidagi farmon qachon e’lon qilindi?
2
Majlis nima va uning vakolatlaridan biri nima edi?
3
1907-yilgi Britaniya–Rossiya bitimi Eronni qanday bo‘ldi?
4
Nega konstitutsiyaviy inqilob oxir-oqibat bostirildi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMa’lumotga ko‘ra qayta to‘ldirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →