XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Eron
XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Eron qajarlar sulolasi shohlari boshqargan qoloq mamlakat edi: yer yirik egalar qo‘lida, dehqonlar va hunarmandlar qarzga botgan, shoh hukumati esa chet el qarzlariga tayanardi. Buyuk Britaniya kapitali yetakchi edi: 1872-yilda konsessiyalar (keyinroq 1889-yilda «Shahanshohbank» — Imperator banki) berildi; Rossiyaning ta’siri ayniqsa shimolda va saroyda kuchli edi. 1905-yilda iqtisodiy qiyinchilik va zulmga qarshi harakat boshlandi; norozilar «best» — masjid yoki boshpanada tinch o‘tirish usulidan foydalandi, adolatxona tuzishni talab qildi. 1906-yil 5-avgustda shoh Muzaffariddin konstitutsiya haqida farmon berdi, saylovdan so‘ng Majlis (parlament) ochildi va konstitutsiyaning birinchi qismi tasdiqlandi: qonunlar Majlis roziligisiz kuchga kirmas, chet elliklar bilan iqtisodiy bitimlar Majlis roziligini talab qilardi. 1907-yilda Muhammad Alishoh taxtga chiqib, Majlisga qarshi chiqdi; 1907-yil avgustida Buyuk Britaniya–Rossiya bitimi Eronni ta’sir doiralariga (shimol — Rossiya, janub — Britaniya, o‘rtasi betaraf) bo‘ldi. 1908-yilda shoh rus ofitserlari qo‘mondonligidagi kazak brigadasi yordamida Majlisni to‘pga tutib tarqatdi, 1909-yilda Tabriz qamali tugab, shoh taxtdan tushirildi va konstitutsiya tiklandi. 1911-yilda Rossiyaning bosimi va qo‘shini bilan Majlis yana tarqatildi, inqilob bostirildi.
«Majlis»: sinf shoh, Majlis a’zolari va xalq vakillariga bo‘linib, «chet elga yangi konsessiya berilsinmi?» masalasini muhokama qiladi.