XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Eron
XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Eron qajarlar sulolasi shohlari boshqargan qoloq mamlakat edi: yer yirik egalar qo‘lida, dehqonlar va hunarmandlar qarzga botgan, shoh hukumati esa chet el qarzlariga tayanardi. Buyuk Britaniya kapitali yetakchi edi: 1872-yilda konsessiyalar (keyinroq 1889-yilda «Shahanshohbank» — Imperator banki) berildi; Rossiyaning ta’siri ayniqsa shimolda va saroyda kuchli edi. 1905-yilda iqtisodiy qiyinchilik va zulmga qarshi harakat boshlandi; norozilar «best» — masjid yoki boshpanada tinch o‘tirish usulidan foydalandi, adolatxona tuzishni talab qildi. 1906-yil 5-avgustda shoh Muzaffariddin konstitutsiya haqida farmon berdi, saylovdan so‘ng Majlis (parlament) ochildi va konstitutsiyaning birinchi qismi tasdiqlandi: qonunlar Majlis roziligisiz kuchga kirmas, chet elliklar bilan iqtisodiy bitimlar Majlis roziligini talab qilardi. 1907-yilda Muhammad Alishoh taxtga chiqib, Majlisga qarshi chiqdi; 1907-yil avgustida Buyuk Britaniya–Rossiya bitimi Eronni ta’sir doiralariga (shimol — Rossiya, janub — Britaniya, o‘rtasi betaraf) bo‘ldi. 1908-yilda shoh rus ofitserlari qo‘mondonligidagi kazak brigadasi yordamida Majlisni to‘pga tutib tarqatdi, 1909-yilda Tabriz qamali tugab, shoh taxtdan tushirildi va konstitutsiya tiklandi. 1911-yilda Rossiyaning bosimi va qo‘shini bilan Majlis yana tarqatildi, inqilob bostirildi.
To‘garak qoidasiga ko‘ra, har qanday katta xarid a’zolar ovozi bilan tasdiqlanishi kerak edi, faqat xazinachi bilan hal qilinmasdi. Shunda a’zolar pul qayerga ketishini bilib turdi.
Kengash va parlament xodimlari qarorlar qanday tasdiqlanishini qayd etadi, buxgalterlar pul kelishilganidek sarflanganini tekshiradi, huquqshunoslar kim nimani tasdiqlashi kerakligi haqida qoidalar yozadi.
Umumiy bir narsani (sinf jamg‘armasi yoki oilaviy reja) o‘ylang va u haqida katta qaror qilishdan oldin kim rozi bo‘lishi kerakligini yozing.
«Majlis»: sinf shoh, Majlis a’zolari va xalq vakillariga bo‘linib, «chet elga yangi konsessiya berilsinmi?» masalasini muhokama qiladi.