Adabiyot

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida jahon adabiyotida bir necha oqim yonma-yon rivojlandi. Tanqidiy realizm yozuvchilari hayotni haqqoniy tasvirlab, jamiyatdagi nuqsonlarni tanqid qildilar: rus adabiyotida F. M. Dostoyevskiy (1821–1881), L. N. Tolstoy (1828–1910) va A. P. Chexov (1860–1904), Fransiyada G. de Mopassan va A. Frans, AQSHda Mark Tven, Teodor Drayzer («Moliyachi», 1912; «Titan», 1914) va Jek London («Temir tovon», 1908; «Marten Iden», 1909), Germaniyada Genrix Mann («Sodiq fuqaro»), Fransiyada Romen Rollan («Jan-Kristof», 1904–1912) shular jumlasidandir. Angliyada Bernard Shou o‘z pyesalarida jamiyat illatlarini kulgi bilan fosh qildi. Naturalizm Fransiyada Emil Zolya bilan bog‘liq: u «Rugon-Makkarlar» turkumini (20 roman) yozdi, «Jerminal» (1885) shu turkumga kiradi; Italiya va AQSHda ham naturalistlar bo‘ldi. Dekadentlik va simvolizm Fransiya adabiyotida namoyon bo‘ldi (P. Verlen, A. Rembo, S. Mallarme). Yangi, ilmiy-fantastik janrni Jyul Vern boshladi. Osiyoda realistik va milliy mavzudagi yozuvchilar yetishdi: hind shoiri Rabindranat Tagor (1913-yilda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti oldi), yapon yozuvchisi Akutagava Ryunoske, xitoylik Lu Sin. Eslatma: V. Gyugoning «Xo‘rlanganlar» (1862) va G. Bicher-Stouning «Tom tog‘aning kulbasi» (1852) romanlari bu davrdan oldin yozilgan, ammo shu yillarda ham keng o‘qilib, ijtimoiy adolat g‘oyalariga ta’sir qilgan.