Adabiyot
XIX asr oxiri — XX asr boshlarida jahon adabiyotida bir necha oqim yonma-yon rivojlandi. Tanqidiy realizm yozuvchilari hayotni haqqoniy tasvirlab, jamiyatdagi nuqsonlarni tanqid qildilar: rus adabiyotida F. M. Dostoyevskiy (1821–1881), L. N. Tolstoy (1828–1910) va A. P. Chexov (1860–1904), Fransiyada G. de Mopassan va A. Frans, AQSHda Mark Tven, Teodor Drayzer («Moliyachi», 1912; «Titan», 1914) va Jek London («Temir tovon», 1908; «Marten Iden», 1909), Germaniyada Genrix Mann («Sodiq fuqaro»), Fransiyada Romen Rollan («Jan-Kristof», 1904–1912) shular jumlasidandir. Angliyada Bernard Shou o‘z pyesalarida jamiyat illatlarini kulgi bilan fosh qildi. Naturalizm Fransiyada Emil Zolya bilan bog‘liq: u «Rugon-Makkarlar» turkumini (20 roman) yozdi, «Jerminal» (1885) shu turkumga kiradi; Italiya va AQSHda ham naturalistlar bo‘ldi. Dekadentlik va simvolizm Fransiya adabiyotida namoyon bo‘ldi (P. Verlen, A. Rembo, S. Mallarme). Yangi, ilmiy-fantastik janrni Jyul Vern boshladi. Osiyoda realistik va milliy mavzudagi yozuvchilar yetishdi: hind shoiri Rabindranat Tagor (1913-yilda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti oldi), yapon yozuvchisi Akutagava Ryunoske, xitoylik Lu Sin. Eslatma: V. Gyugoning «Xo‘rlanganlar» (1862) va G. Bicher-Stouning «Tom tog‘aning kulbasi» (1852) romanlari bu davrdan oldin yozilgan, ammo shu yillarda ham keng o‘qilib, ijtimoiy adolat g‘oyalariga ta’sir qilgan.
| Yo‘nalish | Vakillar |
|---|---|
| Tanqidiy realizm | Dostoyevskiy, Tolstoy, Chexov, Mark Tven, Jek London |
| Naturalizm | Emil Zolya |
| Dekadans, simvolizm | Verlen, Rembo, Mallarme |
Kutubxonada o‘quvchilar bir hikoyadagi voqealar haqiqatan sodir bo‘lganmi yoki yozuvchi o‘ylab topganmi, deb muhokama qildi. Ular matn hayotni qanday aks ettirishini va nima uydirma ekanini ajratishni o‘rgandi.
Adabiyotshunoslar va muharrirlar matnlarni davr bilan bog‘laydi, tarixchilar badiiy asosni manba sifatida ehtiyotkorlik bilan ishlatadi, kutubxonachilar kitob tanlashga yordam beradi.
Yaqinda o‘qigan hikoyada nima haqiqatga o‘xshashini va nima o‘ylab topilgan bo‘lishi mumkinligini ikki ro‘yxatda yozing.
Jadval: yozuvchi — mamlakat — oqim — bitta asar. Kamida 8 yozuvchini to‘ldiring (darsdagi ro‘yxatdan).