ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Adabiyot

Darslar 41 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
41

Adabiyot

Darslik: 149–153-betlar
MaqsadTanqidiy realizm, naturalizm va dekadentlik oqimlarini va davrning yirik yozuvchilarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
tanqidiy realizm · critical realism: literature showing real life and criticising social evilsnaturalizm · naturalism: movement showing life with scientific exactness, including its harsh sidesdekadentlik · decadence: mood of pessimism and weariness with life in artsimvolizm · Symbolism: movement expressing ideas through symbols and music of language
Tushuntirish

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida jahon adabiyotida bir necha oqim yonma-yon rivojlandi. Tanqidiy realizm yozuvchilari hayotni haqqoniy tasvirlab, jamiyatdagi nuqsonlarni tanqid qildilar: rus adabiyotida F. M. Dostoyevskiy (1821–1881), L. N. Tolstoy (1828–1910) va A. P. Chexov (1860–1904), Fransiyada G. de Mopassan va A. Frans, AQSHda Mark Tven, Teodor Drayzer («Moliyachi», 1912; «Titan», 1914) va Jek London («Temir tovon», 1908; «Marten Iden», 1909), Germaniyada Genrix Mann («Sodiq fuqaro»), Fransiyada Romen Rollan («Jan-Kristof», 1904–1912) shular jumlasidandir. Angliyada Bernard Shou o‘z pyesalarida jamiyat illatlarini kulgi bilan fosh qildi. Naturalizm Fransiyada Emil Zolya bilan bog‘liq: u «Rugon-Makkarlar» turkumini (20 roman) yozdi, «Jerminal» (1885) shu turkumga kiradi; Italiya va AQSHda ham naturalistlar bo‘ldi. Dekadentlik va simvolizm Fransiya adabiyotida namoyon bo‘ldi (P. Verlen, A. Rembo, S. Mallarme). Yangi, ilmiy-fantastik janrni Jyul Vern boshladi. Osiyoda realistik va milliy mavzudagi yozuvchilar yetishdi: hind shoiri Rabindranat Tagor (1913-yilda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti oldi), yapon yozuvchisi Akutagava Ryunoske, xitoylik Lu Sin. Eslatma: V. Gyugoning «Xo‘rlanganlar» (1862) va G. Bicher-Stouning «Tom tog‘aning kulbasi» (1852) romanlari bu davrdan oldin yozilgan, ammo shu yillarda ham keng o‘qilib, ijtimoiy adolat g‘oyalariga ta’sir qilgan.

Yo‘nalishVakillar
Tanqidiy realizmDostoyevskiy, Tolstoy, Chexov, Mark Tven, Jek London
NaturalizmEmil Zolya
Dekadans, simvolizmVerlen, Rembo, Mallarme
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxonada o‘quvchilar bir hikoyadagi voqealar haqiqatan sodir bo‘lganmi yoki yozuvchi o‘ylab topganmi, deb muhokama qildi. Ular matn hayotni qanday aks ettirishini va nima uydirma ekanini ajratishni o‘rgandi.

Kim ishlatadi

Adabiyotshunoslar va muharrirlar matnlarni davr bilan bog‘laydi, tarixchilar badiiy asosni manba sifatida ehtiyotkorlik bilan ishlatadi, kutubxonachilar kitob tanlashga yordam beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaqinda o‘qigan hikoyada nima haqiqatga o‘xshashini va nima o‘ylab topilgan bo‘lishi mumkinligini ikki ro‘yxatda yozing.

Namunalar
Oqimni aniqlash: haqqoniy, kundalik hayot va ijtimoiy muammolar tasviri — tanqidiy realizm; ilmiy aniqlik bilan hayotning qiyin tomonlarini ko‘rsatish — naturalizm; ramz va kayfiyat — simvolizm.
Matn bilan ishlash: «Jerminal» (1885) Zolyaning «Rugon-Makkarlar» turkumiga kiradi, ya’ni bu naturalizm namunasi.
Sinfda faoliyat

Jadval: yozuvchi — mamlakat — oqim — bitta asar. Kamida 8 yozuvchini to‘ldiring (darsdagi ro‘yxatdan).

Mashq
1
Tanqidiy realizm nima?
2
Zolya qaysi oqim vakili va qaysi turkum muallifi?
3
Tagor nega mashhur?
4
Nima uchun realizm adabiyoti XIX asr oxirida o‘quvchilar o‘rtasida mashhur bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYil yakuni va yoz rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →