☰ Mundarija · Jahon tarixi

Bolqon davlatlari

Darslar 25 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
25

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Bolqon davlatlari

Darslik: 86–89-betlar
MaqsadBolqon xalqlarining milliy-ozodlik kurashi va Bolgariya, Serbiya, Albaniya mustaqilligini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Bolqon yarimoroli · the Balkan Peninsula in south-eastern Europemustaqillik · independencekonstitutsiyaviy monarxiya · constitutional monarchyBolgariya Knyazligi · the Principality of Bulgaria
Tushuntirish

XIX asrning 70-yillarida janubiy slavyanlarning ko‘pchiligi hali Usmoniylar (Turkiya), ba’zilari Gabsburglar hukmronligi ostida edi; faqat Chernogoriya va serb yerlarining bir qismini o‘z ichiga olgan Serbiya knyazligi o‘zini o‘zi boshqarardi. Bolgariyada V. Levski yashirin qo‘mitalar tuzib mustaqil respublika uchun kurashdi (u 1873-yilda qatl etilgan), 1876-yilda Aprel qo‘zg‘oloni bo‘ldi, shoir va inqilobchi X. Botev shu yilgi jangda halok bo‘ldi; qo‘zg‘olon qattiq bostirilib, Yevropada keng norozilik uyg‘otdi. 1877–1878-yillardagi Rossiya–Turkiya urushidan keyin San-Stefano shartnomasi katta Bolgariyani nazarda tutdi, ammo Berlin kongressi (1878) uning hududini qisqartirdi; Bolgariya Turkiyaga nomigagina qaram knyazlik bo‘ldi va 1879-yilgi (Tarnovo) konstitutsiyasi bilan konstitutsiyaviy monarxiya tuzildi. 1885-yilda Shimoliy Bolgariya va Sharqiy Rumeliya birlashdi; 1908-yilda Bolgariya to‘la mustaqilligini e’lon qildi. Serbiya, Chernogoriya va Ruminiya mustaqilligi 1878-yilda tan olindi. Albaniya 1909–1911-yillardagi qo‘zg‘olonlardan so‘ng Birinchi Bolqon urushi davrida, 1912-yil 28-noyabrda mustaqilligini e’lon qildi. Bolqonda Avstriya-Vengriya, Rossiya, Germaniya va Britaniya manfaatlari to‘qnashardi.

Namunalar
Bolqon mustaqillik sanalari: 1878 — Serbiya, Chernogoriya, Ruminiya tan olindi; 1908 — Bolgariya to‘la mustaqil; 1912 — Albaniya mustaqilligi.
Nega Bolqon «Yevropaning porox omborxonasi» deb ataldi? Bir necha xalq, ko‘p hududiy nizo va to‘rtta buyuk davlat manfaati bir joyda to‘qnashardi.
Sinfda faoliyat

«Bolqon xaritasi»: Bolgariya, Serbiya, Ruminiya, Chernogoriya, Albaniya, Bosniya va Gretsiyani xaritada belgilab, mustaqillik yillarini yozing.

Mashq
1
Bolgariya konstitutsiyasi qanday davlat tuzumini belgiladi?
2
Bolgariya to‘la mustaqilligini qachon e’lon qildi?
3
Albaniya mustaqilligi qachon e’lon qilindi?
4
Nega Berlin kongressi San-Stefano shartnomasini qayta ko‘rib chiqdi?