II bobni takrorlash
II bob davlat iqtisodiyotda nima qilishini va buning uchun pulni qayerdan olishini ko‘rsatadi: bozor hal qila olmaydigan masalalar (monopoliya, tashqi ta’sir, ijtimoiy ne’matlar) davlat zimmasida; mablag‘ davlat budjetining daromad qismi, asosan soliqlar hisobidan yig‘iladi va xarajat qismi orqali sarflanadi. Budjet kamomadi yillar davomida davlat qarziga aylanadi. Bank tizimida Markaziy bank pul emissiyasi va nazoratni, tijorat banklari omonat va kreditni amalga oshiradi. Bank kredit berganda pulning qaytishi uchun qarz oluvchidan garov talab qiladi: kredit pulga sotib olinadigan uskunaning o‘zi garov bo‘lsa, bu lizing; kredit hisobiga quriladigan uy yoki bino garov bo‘lsa, bu ipoteka krediti. Fiskal siyosat soliq va xarajatlar orqali, monetar siyosat foiz stavkasi va zaxira normasi orqali talab va inflatsiyaga ta’sir qiladi. Kredit va omonat foizlarini oddiy (I = P · r · t) va murakkab (P · (1 + r)ⁿ) usullarda hisoblash ko‘nikmasi bu bobning asosiy amaliy qismi.
Maktab klubi musiqa asbobini sotib olmay, bir oyga ijaraga oldi. Klub uni ishlatdi, oy oxirida qaytardi va katta to‘lovdan qutuldi.
Ijara kompaniyalari uskunani muddatga beradi, kredit mutaxassislari uy-joy olishda to‘lovlarni bo‘lib to‘lashni tushuntiradi, tadbirkorlar xarajatni vaqtga yoyadi.
Bir qimmat buyum (masalan, velosiped) uchun «sotib olish» va «vaqtincha foydalanish» usulining bittadan afzalligi va kamchiligini yozing.
| Traktor | Foiz (2 yil, 15%) | Jami to‘lov |
|---|---|---|
| 120 000 000 | 36 000 000 | 156 000 000 |
«Atamalar zanjiri». Sinf doira bo‘lib turadi: birinchi o‘quvchi II bobdan atama aytadi (masalan, «budjet»), keyingisi uni ta’riflab, boshqa atama aytadi (masalan, «kamomad»). Zanjir uzilmaguncha davom etadi; noto‘g‘ri ta’rif bo‘lsa, sinf tuzatadi.