☰ Mundarija · Informatika

Mantiqiy sxemalar va mantiq bo‘yicha amaliyot

Darslar 4–5 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
5

Amaliy mashg‘ulot: mantiq va mantiqiy sxemalar

Darslik: 16-bet
MaqsadMulohazalarni ajratadi, ifodaning rostlik jadvali va sxemasini tuzadi, sxemaga mos ifodani yozadi va ikki ifodaning tengligini jadval orqali tekshiradi.
Yangi so‘zlar
sxemaga mos ifoda · expression for a circuit: written by reading the elements from inputs to outputchiqish signali · output signal: the value that comes out of the last elementkirish qiymatlari · input values: the combination of 0s and 1s given to the circuitjadval orqali tekshirish · checking by a table: comparing the last columns of two expressions
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda I bobdagi bilimlar birga ishlatiladi. Avval gapning mulohaza ekanini aniqlang, so‘ng sodda mulohazalarni harflar bilan belgilab, murakkab mulohazani ifoda ko‘rinishida yozing. Ifodaning jadvalini 8 qadamli tartib bilan tuzing va xuddi shu ifodaga sxema chizing: ikkalasi ham amallarning bir xil ketma-ketligiga tayanadi. Sxemadan ifoda yozish uchun elementlarni kirishdan chiqishga qarab o‘qing: har bir element bir amalni beradi. Ikki ifoda bir xilmi, deb so‘ralsa, ikkalasining jadvalini tuzing va oxirgi ustunlarni solishtiring; bitta qatorda farq chiqsa ham, ifodalar bir xil emas. Natijani doim bitta kirish qiymatida sxema bo‘ylab qo‘lda yurib tekshiring.

Namunalar
X = (A ∨ ¬B) ∧ C: n = 3, k = 3, 6 ustun, 8 qator. (A,B,C) = 000 dan 111 gacha natija: 0, 1, 0, 0, 0, 1, 0, 1. Sxema: B → invertor; A va ¬B → dizyunktor; uning chiqishi va C → konyunktor.
¬(A ∨ B) va ¬A ∨ ¬B bir xilmi? A = 1, B = 0 da birinchisi ¬1 = 0, ikkinchisi 0 ∨ 1 = 1. Natijalar farq qiladi, demak ifodalar bir xil emas.
Sinfda faoliyat

«Sxema ustaxonasi»: juftliklar bir-biriga ifoda beradi, sherigi sxemani chizadi, so‘ng bitta kirish qiymatida chiqishni hisoblab ko‘rsatadi.

Mashq
1
A => ¬B ning oxirgi ustunini (A,B) = 00, 01, 10, 11 uchun yozing.
2
Sxema: A va ¬B konyunktorga, uning chiqishi va C dizyunktorga ulangan. Ifodani yozing.
3
Qaysi gaplar mulohaza: a) Kumush – metall; b) Daftaringizni oching; d) 3 · 4 > 15; e) Qaysi fasl eng chiroyli?
4
Nima uchun ¬(A ∨ B) va ¬A ∨ ¬B ifodalarini tenglab bo‘lmaydi?