Masalalar yechish
Gaz masalalarini yechishda avval jarayon turini aniqlang: massa o‘zgarmasa va bitta parametr doimiy bo‘lsa, mos qonun (Boyl–Mariott, Gey-Lyussak yoki Sharl) qo‘llanadi; uchala parametr o‘zgarsa, Klapeyron tenglamasi p₁V₁/T₁ = p₂V₂/T₂. Massa yoki modda miqdori so‘ralsa, Mendeleyev–Klapeyron tenglamasi pV = (m/M)RT ishlatiladi. Zichlikni ρ = pM/(RT) dan topib, ikki holat uchun ρ₂/ρ₁ = (p₂/p₁)(T₁/T₂) ni yozish mumkin. Temperatura kelvinda bo‘lsin; bosim va hajm esa nisbatda ishlatilsa, birliklar bir xil bo‘lsa yetarli (kPa, l). Natijani fizik mantiq bilan tekshiring (siqilsa bosim ortadi, isitilsa kengayadi).
Tog‘li qishloqda 3000 m balandlikda bosim taxminan 70 kPa, harorat 270 K bo‘lsa, havo zichligi ρ = pM/(RT) = 7·10⁴ · 0,029 / (8,31 · 270) ≈ 0,9 kg/m³. Tekislikdagi taxminan 1,2 kg/m³ dan to‘rtdan biriga yaqin kam, shuning uchun har nafasda kislorod ham shuncha kam.
Tog‘ yo‘lboshchilari va tog‘ga chiquvchi sportchilar baland joyda nafas qiyinligini hisobga oladi, uchuvchilar kabina bosimini rejalashtiradi, shifokorlar tog‘li hududlarda davolash usullarini tanlaydi.
Ob-havo ma’lumotida tekislikdagi shahar va tog‘dagi qishloqning havo bosimini (hPa yoki mm sim. ust.) solishtiring va balandlik oshgani sari bosim kamayishini tekshiring.
«Qaysi qonun?» o‘yini: o‘qituvchi masala shartini o‘qiydi (hisoblamasdan), guruhlar bir daqiqada jarayon turini, qonunni va formulani aytadi. To‘g‘ri javob uchun ochko beriladi.