Masalalar yechish
Bu mavzudagi masalalarda uchta formula asos bo‘ladi: Ek = (3/2)kT, v = √(3RT/M) va p = nkT. Avval nima so‘ralayotganini aniqlab, mos formulani tanlang va noma’lumni ifodalang (masalan T = Mv²/(3R)). Temperatura har doim kelvinda, molyar massa kg/mol da yoziladi. Ikki holatni solishtirishda doimiy kattaliklar qisqaradi: M va R bir xil bo‘lsa, v₂/v₁ = √(T₂/T₁). Natijaning mantiqini tekshiring: temperatura ortsa tezlik ham ortishi kerak, og‘irroq gazda tezlik kichikroq bo‘ladi.
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| o‘rtacha kinetik energiya | Eₖ = (3/2)·k·T |
| o‘rtacha kvadratik tezlik | v = √(3RT / M) |
| bosim | p = n·k·T |
Geliy bilan to‘ldirilgan sharlar havo bilan to‘ldirilganlardan tezroq yumshab qoladi. Bir xil haroratda geliy atomlarining tezligi azot molekulalarinikidan √(28 : 4) = √7 ≈ 2,6 marta katta, shuning uchun ular rezina teshiklaridan tezroq chiqib ketadi.
Sanoatda geliy sizish sinovlarini o‘tkazuvchilar kichik va tez atomlardan foydalanib, eng mayda yoriqlarni topadi; ob-havo sharlarini tayyorlovchilar yengil gazning ketish tezligini hisobga oladi.
Agar uyda havo bilan to‘ldirilgan sharcha bo‘lsa, uning kattaligini bir necha kun kuzating. Sharcha bo‘lmasa, sport to‘pining qattiqligini har kuni qo‘l bilan bosib solishtiring.
Ikki guruh musobaqasi: o‘qituvchi gaz va temperatura beradi (masalan, azot, 300 K), guruhlar v ni hisoblab, javobni mantiqiy tekshiradi; to‘g‘ri va asosli javob bergan guruh ochko oladi. Kalkulyatordan foydalanish mumkin.