Ko‘z va ko‘rish
Ko‘z sharining tashqi qobig‘i sklera, old shaffof qismi shox parda. Kamalak qobiq markazidagi teshik qorachiq yorug‘lik miqdorini tartibga soladi. Gavhar – ikki tomonlama qavariq linza (n ≈ 1,4–1,5): u to‘r pardada buyumning haqiqiy, teskari, kichraygan tasvirini hosil qiladi, nerv tolalari uni miyaga uzatadi va miya tasvirni to‘g‘ri sezadi. Muskullar gavharning egriligini o‘zgartirib, fokus masofasini moslashtiradi (akkomodatsiya), shuning uchun uzoq va yaqin buyumlar to‘r pardada aniq bo‘ladi. Yaqindan ko‘rarlikda tasvir to‘r pardadan oldinda hosil bo‘ladi (optik kuch me’yordan katta), buni botiq (sochuvchi, D < 0) linzali ko‘zoynak to‘g‘rilaydi. Uzoqdan ko‘rarlikda tasvir to‘r pardadan keyin hosil bo‘ladi, uni qavariq (yig‘uvchi, D > 0) linza to‘g‘rilaydi. Ikki ko‘z bilan ko‘rish buyumgacha masofani va fazoviy chuqurlikni baholashga yordam beradi. Ko‘zoynak tanlash shifokor ko‘rigidan keyin amalga oshiriladi.
Ko‘z tekshiruvida optik harflar jadvalini ko‘rsatadi va turli linzalarni qo‘yib ko‘radi. Kishi aniq faqat 2 m gacha ko‘rsa, unga D = –1/2 = –0,5 dptr li sochuvchi linza kerak: u uzoqdagi narsalarning tasvirini ko‘zning aniq ko‘rish nuqtasiga keltiradi.
Optometristlar va oftalmologlar ko‘zoynak quvvatini hisoblaydi, xavfsizlik ko‘zoynaklari ishlab chiqaruvchilar linzani ishchi sharoitga moslaydi, uchuvchi va haydovchilarni tekshiruvchi shifokorlar ko‘rish o‘tkirligini baholaydi.
Telefon yoki kitobga uzoq qaragandan keyin har 20 daqiqada 20 soniya uzoqdagi narsaga (deraza tashqarisi) qarang: ko‘z linzasi shakli o‘zgarib dam oladi.
Kuzatish (xavfsiz): yorug‘ xonada ko‘zgu oldida qorachiqni kuzating, so‘ng chiroqni qisqa o‘chirib-yoqmay (derazani yopib) qorong‘ilashtiring va qorachiq o‘lchami qanday o‘zgarishini ko‘ring. Kuchli yorug‘lik manbaini ko‘zga qaratmang. Ko‘z gigienasi: o‘qish masofasi 30–40 cm, yetarli yorug‘lik, ekranga qarashdan tanaffus.