☰ Mundarija · Fizika

Linzalar va tasvir yasash

Darslar 54–55 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
55

Yupqa linza yordamida tasvir yasash

Darslik: 146–147-betlar
MaqsadYupqa linzada tasvir yasash, linza formulasi 1/F = 1/d + 1/f va chiziqli kattalashtirish Γ = f/d ni qo‘llash.
Yangi so‘zlar
haqiqiy tasvir · real imagemavhum tasvir · virtual imagelinza formulasi · lens formulachiziqli kattalashtirish · linear magnification
Tushuntirish

Tasvirni yasash uchun uchta qulay nur olinadi: bosh optik o‘qqa parallel nur (linzadan keyin fokusdan o‘tadi), fokusdan o‘tgan nur (linzadan keyin o‘qqa parallel bo‘ladi) va linza markazidan o‘tgan nur (sinmaydi). Ularning kesishgan nuqtasi tasvir nuqtasidir. Linza formulasi 1/F = 1/d + 1/f (d – buyumdan, f – tasvirdan linzagacha masofa), chiziqli kattalashtirish Γ = f/d = H/h. Yig‘uvchi linzada d > 2F bo‘lsa, tasvir haqiqiy, teskari, kichraygan; d = 2F da teng o‘lchamli; F < d < 2F da kattalashgan; d = F da tasvir hosil bo‘lmaydi; d < F da tasvir mavhum, to‘g‘ri va kattalashgan (lupa). Sochuvchi linza har doim mavhum, to‘g‘ri, kichraygan tasvir beradi; unda F va f manfiy olinadi. Haqiqiy tasvirni ekranda ko‘rish mumkin, mavhumini esa faqat linza orqali ko‘z bilan ko‘ramiz.

Namunalar
F = 10 cm, d = 30 cm: 1/f = 1/10 – 1/30 = 2/30, f = 15 cm; Γ = 15/30 = 0,5 – tasvir haqiqiy, teskari, 2 marta kichik.
F = 12 cm, d = 16 cm: 1/f = 1/12 – 1/16 = 1/48, f = 48 cm; Γ = 48/16 = 3 – haqiqiy, teskari, 3 marta katta.
Sinfda faoliyat

Daftarda chizing: F = 4 katak bo‘lgan linza va unga d = 6, 8 va 3 katak masofadagi buyum nuqtalari uchun uchta nur yordamida tasvirni yasang. Har bir holda tasvirning turini ayting va formula bilan tekshiring.

Mashq
1
Yig‘uvchi linzada qaysi holatda mavhum tasvir hosil bo‘ladi?
2
F = 8 cm va d = 24 cm bo‘lsa, f necha cm?
3
Γ = 3 bo‘lib, d = 12 cm. Tasvir qanday masofada (f)?
4
Nima uchun sochuvchi linzada tasvirni ekranda ko‘rib bo‘lmaydi?