ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Dvigatel masalalari va III bobni takrorlash

Darslar 32–33 · 2 ta dars · P. Habibullayev, A. Boydedayev, A. Bahromov, K. Suyarov, J. Usarov, M. Yuldasheva. Fizika 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
33

III bobni takrorlash: test va xulosalar

Darslik: 91–93-betlar
MaqsadIII bobni umumlashtirish: dvigatellar turlari, FIK va Karno formulalari, tabiatga ta’siri; test topshiriqlari.
Yangi so‘zlar
issiqlik dvigateli · heat engineKarno sikli · Carnot cycleFIK · efficiencysovitish mashinasi · refrigerating machine
Tushuntirish

Bob xulosasi: issiqlik dvigateli yoqilg‘i ichki energiyasini mexanik energiyaga aylantiradi; turlari – ichki yonuv, dizel va reaktiv dvigatel. Har qanday dvigatel isitkich (T₁), ishchi jism va sovitkich (T₂) dan iborat va sikllarda ishlaydi. A = Q₁ – Q₂; η = A/Q₁; ideal mashinada η = (T₁ – T₂)/T₁ (Karno sikli: 2 izoterma, 2 adiabata). η doim 1 dan kichik. Yoqilg‘ini yoqish tabiatga ta’sir qiladi (CO₂, CO, qurum), freonlar ozon qatlamiga zarar yetkazgan; ularni kamaytirish uchun FIK ni oshirish va qayta tiklanadigan energiyadan foydalanish kerak. Testlarda: 1) FIKni foizdan kasrga aylantiring; 2) temperaturalarni kelvinda yozing; 3) «A» va «Q₁» ni adashtirmang.

Vp123456724681012140T₁T₂1234
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi 5 kJ ni joulga o‘tkazib 500 J deb yozadi, aslida 5000 J. Javob 10 marta xato. Muhandislikda kJ va MJ ni adashtirish ming marta xatoga olib keladi, shuning uchun har hisobdan keyin birlikni tekshirish odat bo‘lishi kerak.

Kim ishlatadi

Muhandislar va laboratoriya xodimlari xatoni tezda topish uchun birliklarni tekshiradi, uchuvchilar yoqilg‘ini kg yoki litrda hisoblashda adashmaslikka e’tibor beradi, shifokorlar dori dozasi birligini qayta tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Parta uzunligini metrda o‘lchang yoki taxmin qiling, so‘ng uni santimetr va millimetrda yozing; har bir javob mantiqan to‘g‘ri ekanini tekshiring.

Namunalar
Ideal dvigatelda T₁ = 400 K, T₂ = 300 K, Q₁ = 1200 J: η = 100/400 = 0,25; A = 0,25·1200 = 300 J; Q₂ = 900 J.
Test: dvigatel isitkichdan 500 J olib, sovitkichga 350 J beradi. A = 150 J; η = 150/500 = 0,3 = 30 %.
Sinfda faoliyat

Bob «qisqa test»: 10 ta savol (to‘rt javobli); har guruh javoblarini kartochkada ko‘rsatadi. Eng ko‘p xato qilingan savolni birga tahlil qiling.

Mashq
1
Karno siklida qanday jarayonlar bor?
2
500 J issiqlik olgan dvigatel 350 J ni sovitkichga berdi. FIK necha foiz?
3
T₂ = 250 K, T₁ = 500 K. Ideal mashinaning FIK (%)?
4
Nega dvigatellarni takomillashtirish va qayta tiklanadigan energiyadan foydalanish muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi hisob: daromad, xarajat, foydaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →