II bobni takrorlash: test va xulosalar
Bob formulalari: ichki energiya U = (3/2)νRT = (3/2)pV (bir atomli ideal gaz), ΔU = (3/2)νRΔT; termodinamik ish A = pΔV = νRΔT (p = const); issiqlik miqdori Q = cmΔt, issiqlik balansi Qbergan = Qolgan; yoqilg‘i Q = qm; birinchi qonun Q = ΔU + A. Jarayonlar: izotermik Q = A; izoxorik Q = ΔU; izobarik Q = ΔU + pΔV (A = 0,4Q bir atomli gaz uchun); adiabatik Q = 0, A = –ΔU. Termodinamikaning ikkinchi qonuni: issiqlik o‘z-o‘zidan sovuqdan issiqqa o‘tmaydi; barcha issiqlik jarayonlari qaytmas. Testlarda avval jarayon turini toping, ishoralarga e’tibor bering (A > 0 kengayishda, ΔU > 0 qizishda), birliklarni SI ga o‘tkazing. Laboratoriya ishlarida xavfsizlik: qaynoq suv va issiq jismlar bilan faqat kattalar ishlaydi.
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| ichki energiya | U = (3/2)νRT |
| ish (p = const) | A = pΔV = νRΔT |
| issiqlik miqdori | Q = cmΔt |
| yoqilg‘i | Q = qm |
| 1-qonun | Q = ΔU + A |
O‘quvchi maktab bog‘i jamg‘armasining oddiy hisobini yuritadi: 50 shartli birlik kelib tushdi, 20 tasi sarflandi, 30 tasi qoldi. Fizikada Q = ΔU + A ham shunday hisob: olingan energiya bajarilgan ish va ichki energiyaning ortishi o‘rtasida bo‘linadi.
Buxgalterlar pul, muhandislar esa binolar energiyasi hisobini yuritadi; energetik auditorlar issiqlik qayerda yo‘qolayotganini aniqlaydi; olimlar tajribada energiya balansini tekshiradi.
Biror jarayonni tanlang (masalan, to‘xtab qolgan to‘p) va energiya «hisobi»ni yozing: boshida nima bor edi, qayerga ketdi.
Bob «tezkor test»: o‘qituvchi 10 savol o‘qiydi (masalan, «izoxorik jarayonda ish?»); guruhlar A/B/C/D kartochkalari bilan javob beradi. Keyin xatolarni birga tahlil qiling.