Termodinamikaning birinchi qonuni
Energiya yo‘qdan paydo bo‘lmaydi va yo‘qolmaydi, faqat bir turdan boshqasiga aylanadi; termodinamikaning birinchi qonuni shu qonunning issiqlik hodisalaridagi ko‘rinishi (R. Mayer, G. Gelmgols, J. Joul, XIX asr o‘rtalari). Sistemaga berilgan issiqlik miqdori uning ichki energiyasini o‘zgartirishga va tashqi kuchlarga qarshi ish bajarishga sarflanadi: Q = ΔU + A. Izotermik jarayonda T = const, ΔU = 0, demak Q = A. Izobarik jarayonda Q = ΔU + pΔV. Izoxorik jarayonda A = 0, shuning uchun Q = ΔU. Atrof bilan issiqlik almashmaydigan adiabatik jarayonda Q = 0, A = –ΔU: gaz kengayganda ish ichki energiya hisobiga bajariladi va gaz soviydi, siqilganda isiydi. Tez o‘tadigan jarayonlar (nasosda havoni siqish, ko‘tarilayotgan havoning kengayishi va bulut hosil bo‘lishi) adiabatikka yaqin. Termos adiabatik izolyatsiyaga yaqin idish.
Sovuq gazli ichimlik shishasi ochilganda bo‘yin qismida ba’zan yupqa tuman paydo bo‘ladi. Gaz tez kengayib, atrofdagi havoni itarib ish bajaradi, ichki energiyasi kamayadi, sovib, suv bug‘i mayda tomchilarga aylanadi.
Sovutgich va konditsioner texniklari gazning kengayishida sovishidan foydalanadi, dvigatel muhandislari gazning ishi va issiqligini hisoblaydi, atmosfera olimlari ko‘tarilayotgan havoning sovib bulut hosil qilishini tushuntiradi.
Oilangizda sovuq gazli ichimlik bo‘lsa, kattalardan shishani hech kimga qaratmay ochishni so‘rang va bo‘yin qismini biroz uzoqdan kuzating: yupqa tuman ko‘rinadimi?
Termos tuzilishini o‘rganish (kattalar bilan): ichki va tashqi devor, ular orasidagi havosi so‘rilgan oraliq, aks ettiruvchi qoplama. Nima uchun issiq choy uzoq issiq turadi? Rasm chizib izohlang. Termosni ochishda va qaynoq suv quyishda kattalar yordam beradi.