Laboratoriya ishi. Qattiq jismlarning solishtirma issiqlik sig‘imini aniqlash
Maqsad – metall jismning c sini aniqlash. Jihozlar: kalorimetr va aralashtirgich (alyuminiy, ck = 890 J/(kg·K)), tarozi, termometr, bir xil moddadan yasalgan uchta jism, menzurka, qaynoq suv. Tartibi: 1) kalorimetr va aralashtirgichni tortib mk ni toping; 2) kalorimetrga ms massali sovuq suvni quying va t₁ ni o‘lchang; 3) jismni tortib m ni toping; 4) o‘qituvchi jismni ipga bog‘lab qaynoq suvda isitadi va uning temperaturasi t₂ ni o‘lchaydi; 5) jismni tez kalorimetrga o‘tkazing, aralashtiring va aralashmaning eng yuqori temperaturasi t ni yozing. Issiqlik balansi cm(t₂ – t) = (ck mk + cs ms)(t – t₁) dan c = (ck mk + cs ms)(t – t₁) / [m(t₂ – t)]. Tajribani uchta jism uchun takrorlab, o‘rtachani oling. Qaynoq suv va issiq jismlar bilan faqat o‘qituvchi yoki katta yordamchi ishlaydi; qisqich ishlating, qo‘l bilan tegmang.
Oziq-ovqat tarkibidagi energiya dastlab kalorimetrda o‘lchangan: namuna yonadi va idishdagi suv isiydi. Masalan, 0,5 kg suv 2 K ga isisa, Q = 4200 · 0,5 · 2 = 4200 J ≈ 1 kcal energiya olgan.
Oziq-ovqat texnologlari va ovqatlanish bo‘yicha olimlar mahsulot energiyasini aniqlaydi, materialshunoslar metallning issiqlik sig‘imini o‘lchaydi, idish ishlab chiqaruvchilar mos materialni tanlaydi.
Ikki bir xil shishaga sovuq suv quyib, birini sochiqqa o‘rang, ikkinchisini ochiq qoldiring va bir soatdan keyin qo‘l bilan solishtiring: issiqlik yo‘qolishi kalorimetr xatosining sababidir.
Natijalar jadvali: uchta jism uchun c₁, c₂, c₃ va o‘rtachasini yozing, jadval qiymatiga solishtiring va qanday modda ekanini taxmin qiling (jadvaldan: po‘lat 460, mis 390, alyuminiy 890). Tajribadan keyin hamma jihozlarni sovitib, o‘qituvchiga topshiring.