Masalalar yechish
Issiqlik masalalarini yechishda avval tizimdagi jismlarni va ularning boshlang‘ich temperaturalarini yozing. Kim issiqlik beradi (soviydi), kim oladi (isiydi) – aniqlab, balans tenglamasini Qbergan = Qolgan tuzing; massa va c sonlarini bir xil birlikda qo‘ying. Agar mexanik energiya issiqlikka aylansa, masalan jism balandlikdan tushib urilsa, mgh = cmΔt dan Δt = gh/c. Gaz masalalarida ichki energiya o‘zgarishi ΔU = (3/2)νRΔT (bir atomli gaz) va izobarik ish A = νRΔT alohida hisoblanadi; ΔU faqat boshlang‘ich va oxirgi holatga bog‘liq, gaz qaysi yo‘l bilan o‘tganiga bog‘liq emas. Natijani tekshiring: aralashma temperaturasi boshlang‘ich temperaturalar orasida bo‘lishi kerak.
Balandligi 100 m bo‘lgan sharshara tagida suv taxminan Δt = gh/c = 10 · 100 / 4200 ≈ 0,24 °C ga isiydi. Suvning harakat energiyasi tushganda ichki energiyaga aylanadi, lekin juda katta suv hajmida bu o‘zgarish sezilmas.
Gidroenergetiklar suv tushishidagi energiyani hisoblaydi, tormoz tizimlari muhandislari ishqalanishdan hosil bo‘ladigan issiqlikni hisobga oladi, kosmik kemalarni loyihalovchilar atmosferaga kirishda qizishni baholaydi.
Biror taniqli sharshara balandligini oling (masalan, 50 m) va suvning isishini Δt = gh/c formulasi bilan hisoblab, natijani o‘ylab ko‘ring.
Dars o‘yini «Balans»: ikkita kartada massa va temperaturalar yozilgan suvlar; guruh aralashma temperaturasini taxmin qiladi (aniq hisoblashdan oldin), so‘ng hisoblab, taxmin va natijani solishtiradi. Faqat hisob-kitob, tajribada qaynoq suv ishlatilmaydi.