ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Hayvonlar dunyosi va 1-laboratoriya ishi

Darslar 7–8 · 2 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
8

1-laboratoriya mashg‘uloti: bakteriya va ko‘k-yashil suvo‘tini mikroskopda ko‘rish

Darslik: 28-bet
MaqsadMikroskopda pichan tayoqchasi bakteriyasini va ko‘k-yashil suvo‘tini kuzatish tartibini va natijasini o‘rganish.
Yangi so‘zlar
mikroskop · microscopebuyum oynasi · microscope slidepreparat · preparation (mount)ossillatoriya · Oscillatoria
Tushuntirish

Laboratoriya mashg‘uloti o‘qituvchi rahbarligida o‘tkaziladi. Pichan ivitmasi tayyorlashda pichan bo‘laklari suvda qaynatiladi, filtrlanadi va 20–25 °C haroratda bir necha kun turadi; qaynatishni faqat kattalar yoki o‘qituvchi bajaradi. So‘ng sirtidagi yupqa pardadan bir tomchi buyum oynasiga olinib, qoplagich oyna bilan yopiladi va metilen ko‘ki bilan bo‘yaladi. Mikroskopda avval kichik, keyin katta obyektivda kuzatilganda tayoqcha shaklidagi harakatchan bakteriyalar va yaltiroq oval sporalar ko‘rinadi. Ko‘k-yashil suvo‘tidan (masalan, ossillatoriya) preparat tayyorlanganda yadrosiz, xloroplastsiz mayda hujayralardan iborat ko‘k-yashil ipchalar ko‘rinadi, ular tebranib turadi. Ishdan so‘ng qo‘lni sovun bilan yuving, buyum oynalarini o‘qituvchi ko‘rsatmasi bo‘yicha tashlang.

!Diqqat!
Pichanni faqat kattalar yoki o‘qituvchi qaynatadi. Ishdan so‘ng qo‘llarni sovun bilan yuving, preparatlarni o‘qituvchi aytganidek tashlang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gilam yoki mato sotishdan oldin nazoratchi uning to‘qimasini kichik lupa bilan ko‘rib, nuqsonini topadi. Juda mayda narsaga yaxshi yorug‘likda, qo‘lni qimirlatmay diqqat bilan qarash — mikroskop bilan ishlashdagi odatning xuddi o‘zi.

Kim ishlatadi

Tibbiy laboratoriya yordamchisi namunani tayyorlaydi, oziq-ovqat nazoratchisi mahsulotni kattalashtirib tekshiradi, fan o‘qituvchisi kuzatuv qoidalarini o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kichik bir narsaning (masalan, barg tomiri yoki guruch donining) aniq rasmini chizing va ostiga nima ekani hamda hajmini yozing, toki boshqa odam uni topa olsin. Lupa bo‘lmasa, shunchaki yaqindan qarang.

Namunalar
Natija yozuvi: «Pichan tayoqchasi: tayoqchalar, harakatchan; ba’zilarida yaltiroq oval spora. Kattalashtirish: 400×.»
Ossillatoriya ipi bir xil hujayralardan tuzilgan, yadro ko‘rinmaydi, chunki hujayrada shakllangan yadro yo‘q; ip tebranib turadi.
Sinfda faoliyat

«Mikroskop bilan ishlash qoidalari». Juftlikda kartochkalarni to‘g‘ri tartibga soling: yorug‘lik o‘rnatish, kichik obyektiv, fokus, katta obyektiv, rasm chizish. Mikroskop linzalariga barmoq tekkizmang.

Mashq
1
Bakteriyalarni kuzatish uchun preparatni qanday bo‘yash mumkin?
2
Mikroskopda pichan tayoqchasi preparatida nimalarni ko‘rasiz?
3
Nima uchun mikroskopda avval kichik obyektiv ishlatiladi?
4
Ossillatoriya hujayralarini yadrosiz deb ayta olish nimani ko‘rsatadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNarxni qanday belgilaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →