Di- va poliduragay chatishtirish. Mendelning uchinchi qonuni
Diduragay chatishtirishda ota-onalar ikki juft belgi bilan farq qiladi. Mendel no‘xatda sariq silliq (AABB) va yashil burishgan (aabb) o‘simliklarni chatishtirdi: F1 hammasi AaBb (sariq silliq). F1 dan har biri 25 % dan to‘rt xil gameta beradi: AB, Ab, aB, ab; ular 4 × 4 = 16 kombinatsiyada qo‘shiladi (Pennet katagi 4×4). F2 da fenotip bo‘yicha 9 sariq silliq : 3 sariq burishgan : 3 yashil silliq : 1 yashil burishgan (9:3:3:1), genotip bo‘yicha 9 xil sinf (1:2:2:4:1:2:1:2:1); har bir belgi alohida olinsa 3:1 ajraladi. Uchinchi qonun (belgilarning mustaqil irsiylanishi): ikki va undan ko‘p juft belgi bilan farq qiluvchi organizmlar chatishtirilganda har bir juft belgi boshqalarga bog‘liq bo‘lmay irsiylanadi; bu allel juftlar turli juft gomologik xromosomalarda joylashgan bo‘lsagina bajariladi. Poliduragayda n juft geterozigota gen 2ⁿ xil gameta beradi (AaBb — 4, AaBbCc — 8). AaBb × aabb tahliliy chatishtirishda 1 : 1 : 1 : 1 nisbatda to‘rt xil fenotip hosil bo‘ladi.
| ♀ \ ♂ | AB | Ab | aB | ab |
|---|---|---|---|---|
| AB | AABB | AABb | AaBB | AaBb |
| Ab | AABb | AAbb | AaBb | Aabb |
| aB | AaBB | AaBb | aaBB | aaBb |
| ab | AaBb | Aabb | aaBb | aabb |
Fenotip: 9 : 3 : 3 : 1
Bug‘doy seleksioneri bir navning kasallikka chidamliligini, boshqasining yuqori hosildorligini birlashtirmoqchi. Bu ikki belgi mustaqil meros bo‘lgani uchun ikkalasiga ega o‘simlik kam uchraydi, shuning uchun ko‘p o‘simlik o‘stirib, ular orasidan izlash kerak.
Bug‘doy seleksioneri ikki belgini birlashtiradi, urug‘ sinovchisi nav xususiyatlarini baholaydi, genetik belgilar mustaqil meros bo‘lishini o‘rganadi.
Xayoliy mevaga ikkita yoqadigan belgi (masalan, shirin va yirik) tanlab, nima uchun seleksioner ikkalasiga ega bo‘lishi uchun ko‘p o‘simlik o‘stirishi kerakligini bir gapda yozing.
| ♀ \ ♂ | ab |
|---|---|
| AB | AaBb |
| Ab | Aabb |
| aB | aaBb |
| ab | aabb |
Fenotip: 1 : 1 : 1 : 1
«4×4 katak». Daftarda 4×4 Pennet katagini chizing: yuqorida va chapda AB, Ab, aB, ab; 16 ta katakni to‘ldiring, fenotip sinflarini sanang va 9:3:3:1 ni tekshiring.