ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Chingiz Aytmatov va «Asrga tatigulik kun»

Darslar 50–51 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
51

«Asrga tatigulik kun» romanidan parcha

Darslik: 331–355-betlar
Maqsad«Asrga tatigulik kun» romanidan parchani (Kazangapni dafn etish bahsi va Nayman ona haqidagi rivoyat) izchil so‘zlab, ma’naviy-axloqiy mazmunini izohlash.
Yangi so‘zlar
manqurt · mankurt (a person deprived of memory)Ona Bayit · Ona Bayit (the ancestors’ cemetery)vasiyat · last wish (will)rivoyat · legend
Tushuntirish

Parchaning birinchi qismida Sario‘zak dashtidagi Bo‘ronli bekatida Kazangap vafot etadi. Uning do‘sti Edigey marhumni vasiyatiga ko‘ra ajdodlar qabristoni Ona Bayitga, borib-kelishi taxminan oltmish chaqirim yo‘lga qo‘ymoqchi bo‘ladi. Yuk poyezdida kelgan o‘g‘li Sobitjon esa uzoqqa borishni istamay, temir yo‘l yonida ko‘mib qo‘yaylik, deydi va tezroq ketishni o‘ylaydi; Edigey bundan g‘azablanib, o‘zini tiyadi. Edilboy Sobitjonni tanbeh qiladi, u yon beradi, odamlar ham Edigeyning yo‘lini ma’qullaydi. Ikkinchi qismda Ona Bayitning rivoyati keltiriladi: jungjanglar asir yigitlarni xotirasidan ayiradigan shafqatsiz usul bilan manqurtga aylantirishgan, manqurt o‘zini, ismini, ota-onasini unutib, faqat egasiga itoat qilgan. Jangda halok bo‘lgan o‘g‘lining jasadi topilmagan Nayman ona savdogarlardan yosh manqurt cho‘pon haqida eshitib, tuyasi Oqmoyada uni izlab ketadi va o‘g‘lini topadi. U o‘g‘lini Jo‘lomon deb chaqirib, otasi Do‘nanboyni eslatmoqchi bo‘ladi, ammo o‘g‘li uni tanimaydi. Jungjanglar uni onasidan qo‘rqitgach, manqurt o‘q uzadi va ona halok bo‘ladi; rivoyatga ko‘ra, uning oq ro‘moli qushga aylanib, «Otangning oti Do‘nanboy!» deb chaqiradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf kechasida qaysi an’anani saqlab qolish kerakligi haqida ikki fikr aytiladi: biri eski odatni, ikkinchisi yangi usulni yoqlaydi. Har tomon sababini aytadi va sinf ikkalasidan bir narsa oladi.

Kim ishlatadi

Mahalla rahbarlari, tashkilotchilar va vositachilar turli qarashlarni tinglab, o‘rtacha yechim izlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun bir bahsli masalada boshqa tomonning sababini ham aytib bering.

Namunalar
Misol: Edigeyning ichki savoli – «ularga o‘limdan boshqa hamma narsa muhim» – ota-ona xotirasiga hurmat sustlashganini ko‘rsatadi. Yozuvchi ajdod xotirasini inson qadri bilan bog‘laydi.
Misol: manqurt – ramziy obraz: o‘z tarixi, ismi va ildizini unutgan odam. Darslikning savollari uni bugungi hayotdagi ma’naviy qaramlik bilan solishtirishni so‘raydi.
Sinfda faoliyat

Parchani ikki qismga bo‘lib, har birining voqealarini 5 ta jumlada yozing. Keyin «Xotira insonga nima uchun kerak?» mavzusida kichik mulohaza yozing. Eslatma: rivoyatdagi qiynoq tafsilotlarini o‘z yozuvingizga ko‘chirmang – asosiy g‘oya xotira va ildizga e’tibor.

Mashq
1
Edigey Kazangapni qayerga dafn etmoqchi va nima uchun?
2
Sobitjon nima taklif qiladi va nima uchun?
3
Manqurt kim va uning eng asosiy yo‘qotishi nima?
4
Nima uchun Nayman ona haqidagi rivoyat Edigey–Sobitjon voqeasi bilan yonma-yon berilgan deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHisob-kitob va yozuvlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →