☰ Mundarija · Adabiyot

«Sohibqiron» haqida va Oripov she’riyati

Darslar 38–39 · 2 ta dars · Q. Yo‘ldoshev, V. Qodirov, J. Yo‘ldoshbekov. Adabiyot: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
39

Abdulla Oripov she’riyati

Darslik: 227–228-betlar
MaqsadAbdulla Oripov she’riyatining asosiy xususiyatlarini (samimiylik, ruhiy iztirob, xalqchil obrazlar, nozik kuzatuvchanlik) tushuntirish.
Yangi so‘zlar
samimiylik · sinceritytashbeh · similexalqchil obraz · folk-rooted imagekuzatuvchanlik · power of observation
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, Oripov lirikasi bilan o‘zbek she’riyatiga ko‘ngil dardlarining, ruhiy iztiroblarning va armonga aylangan orzularning tasviri kirib keldi. Shoirdan oldingi davrda ko‘p she’rlar mavzuga ko‘ra baholanar, qanday yozilgani ikkinchi o‘rinda turar edi; Oripov esa tuyg‘ularga quruqshagan she’riyatga o‘ychan g‘am va o‘y olib kirdi. U bir inson dardini, ya’ni o‘zinikini, baqirmay, pichirlab aytdi, shuning uchun she’rlarida samimiylik kuchli. Darslik 1960–70-yillarda uning she’riyati tuyg‘ularning qurib qolishidan saqlab qolganini va shoirni o‘z davrini yaratgan ijodkor deb atash mumkinligini yozadi. Shoir ba’zan bir misrada butun kayfiyatni beradi: zilzila paytidagi ruhiy holat, yoshlik yillari, xalq tashvishi, Vatan manzarasi va sevgi kabi mavzular ixcham obrazlar bilan chiziladi. Tashbehlari hayotiy asosga ega; yuzlab odam ko‘rib o‘tgan o‘rik gulida u hayotning davomi belgisini ko‘ra oladi, murakkab va mavhum tuyg‘ularni ham tuyimli qilib tasvirlaydi.

Namunalar
Misol: bahor kunida o‘rik gulini hamma ko‘radi, lekin shoir unda hayot davomini payqaydi. Bu «kuzatuvchanlik» – boshqalar ko‘rmagan jihatni topish.
Misol: «pichirlab o‘qiladigan she’r» – tinch, mayin ohang. Baland ovozli shiorlardan farqli, bunday she’r o‘quvchi bilan yaqinroq suhbat qurishga yordam beradi.
Sinfda faoliyat

O‘zingiz yaxshi ko‘rgan bir tabiat manzarasini (masalan, bahordagi daraxt) tanlab, unda boshqalar payqamaydigan bir jihatni toping va 3–4 gapda o‘z so‘zlaringiz bilan yozing; she’rdan parcha ko‘chirmang.

Mashq
1
Darslikka ko‘ra, Oripov lirikasi o‘zbek she’riyatiga nima olib kirdi?
2
Nima uchun darslik Oripovning «pichirlab» yozgani samimiylikka yordam bergan deydi?
3
«Kuzatuvchanlik»ni o‘rik guli misolida tushuntiring.
4
«Shoir o‘z davrini yaratadi» degan gapni qanday tushunasiz?