☰ Mundarija · Texnologiya

Ishlab chiqarish va texnologik jarayon

Darslar 7–8 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
8

Texnologik jarayon haqida tushuncha

Darslik: 28–29-betlar
MaqsadTexnologiya, texnologik jarayon, texnologik operatsiya va texnik hujjatlarni farqlay olish.
Yangi so‘zlar
texnologiya · technologytexnologik jarayon · technological processtexnologik operatsiya · technological operationtexnologik xarita · technological map
Tushuntirish

Texnologiya — xomashyo yoki materialga ishlov berib, uning holati, xossasi va shaklini o‘zgartirish orqali mahsulot olish usullarining yig‘indisi; har bir mahsulotning o‘z texnologiyasi bor, masalan non yopish va poyabzal tikish usullari butunlay boshqa-boshqa. Texnologik jarayon deb mahsulotga ishlov berishni tashkil etadigan barcha texnologik operatsiyalarning ketma-ketligiga aytiladi. Uning bosqichlari: shakl berish (kesish, bosim bilan ishlash, quyish), material xossasini o‘zgartirish (termik, kimyoviy ishlov), yig‘ish, bezash, tekshirish va sinash, qadoqlash va yetkazish. Texnologik operatsiya — bitta ish joyida bir ishchi tomonidan to‘xtovsiz bajariladigan, yakunlangan ish bo‘lagi; u o‘z navbatida kichikroq o‘tishlarga bo‘linadi. Jarayon uchta belgisi — vazifasi (funksional belgi), tuzilishi va parametrlari bilan tavsiflanadi, uni hujjatlashtirish uchun texnologik ketma-ketlik, sxema, grafik va texnologik xarita tuziladi.

Namunalar
Ko‘ylak tikishda mato kesish — shakl berish bosqichi, tikish — yig‘ish, dazmollash va yorliq tikish — pardozlash va qadoqlash oldi ishlari.
Quticha yasashda eskiz, o‘lchash, kesish, yelimlash, silliqlash ketma-ketligi texnologik jarayonning strukturasini, xaritadagi har qator esa uning bir operatsiyasini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Uy vazifasi sifatida oddiy taom yoki buyumni tanlang (choy damlash, qog‘ozdan qayiqcha) va uning jarayonini 6 ta operatsiyaga bo‘lib, tartib raqami bilan yozing. Sinfda juftlar bir-birining ketma-ketligini tekshiradi. Faqat xavfsiz amallarni tanlang: qaynoq suv va o‘tkir asbob yo‘q.

Mashq
1
Texnologiya deganda nima tushuniladi?
2
Texnologik jarayonning texnik hujjatlarini sanang.
3
Mahsulotni sinash qaysi bosqichga kiradi?
4
Nima uchun operatsiyalar aniq ketma-ketlikda bajariladi?