Yengil va oziq-ovqat sanoati
Odam yashashi uchun oziq-ovqat, kiyim, uy, bilim, davolanish kabi ko‘p narsalar kerak — bular uning ehtiyojlaridir; ishlab chiqarish ana shu ehtiyojlarni qondiradigan ne’matlarni yaratish jarayoni. Agar natija ko‘rib, qo‘l bilan ushlab bo‘ladigan buyum bo‘lsa (mashina, bino, paxta, non), bu moddiy ishlab chiqarish; agar natija xizmat, bilim yoki san’at asari bo‘lsa (dars, konsert, ilmiy kashfiyot), bu nomoddiy ishlab chiqarish. Yengil sanoat aholi har kuni ishlatadigan mollarni — gazlama, kiyim, trikotaj, poyabzal, mo‘yna buyumlarni — chiqaradi; uning xomashyosi paxta, ipak, jun, teri, zig‘ir, kanop kabi tabiiy va sun’iy tolalardir. Oziq-ovqat sanoati qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlab, un, non, makaron, go‘sht va sut mahsulotlari, o‘simlik moyi, konserva, qandolat mahsulotlari tayyorlaydi; O‘zbekistonda bu korxonalar asosan mahalliy xomashyoga tayanadi. Ikki soha bir-biri bilan bog‘liq: moddiy ishlab chiqarish qancha samarali bo‘lsa, ta’lim, sog‘liqni saqlash va madaniyatga shuncha ko‘p kuch va mablag‘ ajratish mumkin.
Sinf ko‘ngilochar sayohatga tayyorlanar ekan, o‘quvchilar kundalik taom va kiyim-kechak uchun kimlar mehnat qilganini o‘ylab ko‘rdi. Dehqon, tegirmon ishchisi, tikuvchi, haydovchi va sotuvchi zanjirning turli bo‘g‘inlari ekani aniq bo‘ldi.
Dehqonlar xom ashyo yetishtiradi, fabrika ishchilari uni qayta ishlaydi, haydovchilar va sotuvchilar buyumni iste’molchiga yetkazadi, sifat nazoratchilari esa tekshiradi.
Bugun maktabga borishingizga yordam bergan har xil mehnat egalarini sanab ko‘ring (masalan, yo‘l quruvchi, haydovchi, o‘qituvchi) va har birining nima ish qilishini yozing.
«Mahsulot zanjiri» o‘yini: paxta → ip → gazlama → ko‘ylak → do‘kon va bug‘doy → un → non kabi zanjirlarni qatorlarga qo‘ying va har bir bosqichni qaysi tarmoq bajarishini yozing. Yana bir nechta zanjir (teri → poyabzal, sut → qatiq) o‘ylab toping.