ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Yengil va oziq-ovqat sanoati

Darslar 29–30 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
29

Yengil va oziq-ovqat sanoati

Darslik: 113-bet
MaqsadModdiy va nomoddiy ishlab chiqarishni, yengil va oziq-ovqat sanoatining tarmoqlarini bilish.
Yangi so‘zlar
yengil sanoat · light industryoziq-ovqat sanoati · food industryxomashyo · raw materialtarmoq · branch
Tushuntirish

Odam yashashi uchun oziq-ovqat, kiyim, uy, bilim, davolanish kabi ko‘p narsalar kerak — bular uning ehtiyojlaridir; ishlab chiqarish ana shu ehtiyojlarni qondiradigan ne’matlarni yaratish jarayoni. Agar natija ko‘rib, qo‘l bilan ushlab bo‘ladigan buyum bo‘lsa (mashina, bino, paxta, non), bu moddiy ishlab chiqarish; agar natija xizmat, bilim yoki san’at asari bo‘lsa (dars, konsert, ilmiy kashfiyot), bu nomoddiy ishlab chiqarish. Yengil sanoat aholi har kuni ishlatadigan mollarni — gazlama, kiyim, trikotaj, poyabzal, mo‘yna buyumlarni — chiqaradi; uning xomashyosi paxta, ipak, jun, teri, zig‘ir, kanop kabi tabiiy va sun’iy tolalardir. Oziq-ovqat sanoati qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlab, un, non, makaron, go‘sht va sut mahsulotlari, o‘simlik moyi, konserva, qandolat mahsulotlari tayyorlaydi; O‘zbekistonda bu korxonalar asosan mahalliy xomashyoga tayanadi. Ikki soha bir-biri bilan bog‘liq: moddiy ishlab chiqarish qancha samarali bo‘lsa, ta’lim, sog‘liqni saqlash va madaniyatga shuncha ko‘p kuch va mablag‘ ajratish mumkin.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf ko‘ngilochar sayohatga tayyorlanar ekan, o‘quvchilar kundalik taom va kiyim-kechak uchun kimlar mehnat qilganini o‘ylab ko‘rdi. Dehqon, tegirmon ishchisi, tikuvchi, haydovchi va sotuvchi zanjirning turli bo‘g‘inlari ekani aniq bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Dehqonlar xom ashyo yetishtiradi, fabrika ishchilari uni qayta ishlaydi, haydovchilar va sotuvchilar buyumni iste’molchiga yetkazadi, sifat nazoratchilari esa tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun maktabga borishingizga yordam bergan har xil mehnat egalarini sanab ko‘ring (masalan, yo‘l quruvchi, haydovchi, o‘qituvchi) va har birining nima ish qilishini yozing.

Namunalar
Paxtadan ip, ipdan gazlama, gazlamadan ko‘ylak tayyorlanishi yengil sanoatning ketma-ket tarmoqlari (to‘qimachilik, tikuvchilik) birgalikda ishlashini ko‘rsatadi.
Un tegirmoni va non zavodi oziq-ovqat sanoatiga kiradi; ularning xomashyosi bug‘doy — qishloq xo‘jaligi mahsuloti.
Sinfda faoliyat

«Mahsulot zanjiri» o‘yini: paxta → ip → gazlama → ko‘ylak → do‘kon va bug‘doy → un → non kabi zanjirlarni qatorlarga qo‘ying va har bir bosqichni qaysi tarmoq bajarishini yozing. Yana bir nechta zanjir (teri → poyabzal, sut → qatiq) o‘ylab toping.

Mashq
1
Moddiy ishlab chiqarishga misol keltiring.
2
Yengil sanoatning ikkita tarmog‘ini ayting.
3
Un tegirmoni qaysi sanoatga kiradi?
4
Nima uchun oziq-ovqat sanoati qishloq xo‘jaligiga bog‘liq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →