☰ Mundarija · Texnologiya

Yengil va oziq-ovqat sanoati

Darslar 29–30 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
29

Yengil va oziq-ovqat sanoati

Darslik: 113-bet
MaqsadModdiy va nomoddiy ishlab chiqarishni, yengil va oziq-ovqat sanoatining tarmoqlarini bilish.
Yangi so‘zlar
yengil sanoat · light industryoziq-ovqat sanoati · food industryxomashyo · raw materialtarmoq · branch
Tushuntirish

Odam yashashi uchun oziq-ovqat, kiyim, uy, bilim, davolanish kabi ko‘p narsalar kerak — bular uning ehtiyojlaridir; ishlab chiqarish ana shu ehtiyojlarni qondiradigan ne’matlarni yaratish jarayoni. Agar natija ko‘rib, qo‘l bilan ushlab bo‘ladigan buyum bo‘lsa (mashina, bino, paxta, non), bu moddiy ishlab chiqarish; agar natija xizmat, bilim yoki san’at asari bo‘lsa (dars, konsert, ilmiy kashfiyot), bu nomoddiy ishlab chiqarish. Yengil sanoat aholi har kuni ishlatadigan mollarni — gazlama, kiyim, trikotaj, poyabzal, mo‘yna buyumlarni — chiqaradi; uning xomashyosi paxta, ipak, jun, teri, zig‘ir, kanop kabi tabiiy va sun’iy tolalardir. Oziq-ovqat sanoati qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlab, un, non, makaron, go‘sht va sut mahsulotlari, o‘simlik moyi, konserva, qandolat mahsulotlari tayyorlaydi; O‘zbekistonda bu korxonalar asosan mahalliy xomashyoga tayanadi. Ikki soha bir-biri bilan bog‘liq: moddiy ishlab chiqarish qancha samarali bo‘lsa, ta’lim, sog‘liqni saqlash va madaniyatga shuncha ko‘p kuch va mablag‘ ajratish mumkin.

Namunalar
Paxtadan ip, ipdan gazlama, gazlamadan ko‘ylak tayyorlanishi yengil sanoatning ketma-ket tarmoqlari (to‘qimachilik, tikuvchilik) birgalikda ishlashini ko‘rsatadi.
Un tegirmoni va non zavodi oziq-ovqat sanoatiga kiradi; ularning xomashyosi bug‘doy — qishloq xo‘jaligi mahsuloti.
Sinfda faoliyat

«Mahsulot zanjiri» o‘yini: paxta → ip → gazlama → ko‘ylak → do‘kon va bug‘doy → un → non kabi zanjirlarni qatorlarga qo‘ying va har bir bosqichni qaysi tarmoq bajarishini yozing. Yana bir nechta zanjir (teri → poyabzal, sut → qatiq) o‘ylab toping.

Mashq
1
Moddiy ishlab chiqarishga misol keltiring.
2
Yengil sanoatning ikkita tarmog‘ini ayting.
3
Un tegirmoni qaysi sanoatga kiradi?
4
Nima uchun oziq-ovqat sanoati qishloq xo‘jaligiga bog‘liq?