ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Harakatlanuvchi sodda avtomobil

Darslar 18 · 1 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
18

Amaliy mashg‘ulot: harakatlanuvchi sodda avtomobil yasash

Darslik: 68–72-betlar
MaqsadPlastik idish, qopqoq va dvigateldan harakatlanuvchi sodda avtomobil yasash ketma-ketligini, tasmali uzatmaning ishlashini va xavfsiz ishlashni bilish.
Yangi so‘zlar
g‘ildirak o‘qi · axleshkif · pulleytasma · beltglushitel · exhaust (silencer)
Tushuntirish

Sodda avtomobil modeli 0,5 litrli plastik idishdan, 10 sm li yog‘och cho‘plardan (o‘qlar), 4 ta plastik qopqoqdan (g‘ildiraklar), dvigatel, batareya va vikluchateldan yasaladi. Qopqoqlar yog‘och cho‘plarga mahkamlanib, plastmassa naychalar orqali idishga o‘rnatiladi, bu naychalar o‘qlar uchun tayanch vazifasini bajaradi. Orqa o‘qqa dvigatelning aylanishi shkif va tasma yordamida uzatiladi: kichik shkif dvigatelda, katta shkif o‘qda bo‘lsa, g‘ildiraklar sekinroq, lekin kuchliroq aylanadi. Karton va qopqoqdan o‘rindiq, rul hamda plastmassa naychadan glushitel yasab, bezak qilinadi. Plastik idishni keskich pichoq bilan kesish o‘qituvchi yoki kattalar ishi: kesilayotgan detal mahkam ushlanib, pichoq o‘zingizdan uzoqqa qaratilmaydi, qo‘lqop kiyiladi; yelimli pistolet va kavsharlash ham nazorat ostida.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bolalar velosipedda baland yo‘lga chiqayotganda yengil, ya’ni kichik shesternyani tanlaydi: tezlik kamayadi, lekin pedalni bosish yengillashadi. Ikki bog‘langan g‘ildirakning o‘lchami kuch va tezlikni o‘zgartiradi.

Kim ishlatadi

Velosiped ustalari, soat ustalari va mashina dizaynerlari bog‘langan g‘ildirak va tasmalarning o‘lchamini hisoblab, kerakli kuch yoki tezlikka erishadi.

Bugun sinab ko‘ring

Agar ko‘zingizga tushsa, velosiped, tikuv mashinasi yoki o‘yinchoqdagi bog‘langan ikki g‘ildirakni toping, tegmay qarang va qaysi biri kattaroq ekanini ayting. Qaysi biri tezroq aylanishini taxmin qiling.

Namunalar
Dvigatelning shkifi 1 sm, o‘qdagi shkif 3 sm diametrli bo‘lsa, o‘qdagi shkif 3 : 1 = 3 marta sekin aylanadi, ammo o‘qqa ko‘proq kuch beradi.
Cho‘p bilan idish orasidagi naycha bo‘lmasa, o‘q idishga ishqalanib, g‘ildirak qiyin aylanadi; shuning uchun naychalar tayanch (podshipnik) vazifasini bajaradi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda avtomobil modelining yon ko‘rinish eskizini chizing: g‘ildirak o‘qlari, dvigatel, tasma va shkiflarni belgilang. Raqamli tajriba: shkif diametrlarini o‘zgartirib, tezlik va kuch qanday o‘zgarishini muhokama qiling. Pichoq bilan kesish va elektr ulash ishlarini o‘qituvchi bajaradi.

Mashq
1
G‘ildirak vazifasini nima bajaradi?
2
Tasma va shkif nima uchun kerak?
3
Dvigatel shkifi 2 sm, o‘qdagi 8 sm bo‘lsa, o‘q necha marta sekin aylanadi?
4
Nima uchun naychalar o‘qlar uchun tayanch qilib qo‘yiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot-yordamchi: ikki ko‘z, bitta batareyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →