ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Xalq hunarmandchiligi va ko‘rik-tanlovlar

Darslar 21–22 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
21

Hunarmandchilik: kashtachilik, zardo‘zlik va atlas to‘qish

Darslik: 85–88-betlar
MaqsadKashtachilik, zardo‘zlik va atlas to‘qish kabi xalq hunarmandchiligi turlarini, ularning markazlari va mashhur mahsulotlarini bilish.
Yangi so‘zlar
kashtachilik · embroideryzardo‘zlik · gold-thread embroideryatlas · atlas (silk fabric)do‘ppi · skullcap (doppi)
Tushuntirish

Gazlama bilan bog‘liq hunarlar O‘rta Osiyoda juda qadimiy bo‘lib, ular bilan ko‘proq ayollar shug‘ullangan: kashtachilik, zardo‘zlik, so‘zana va gulko‘rpa tikish, gilam to‘qish shular jumlasidan. Kashta tikuvchi usta kashtado‘z yoki kashtachi deb ataladi. Har bir viloyat kashtasi o‘z choklari va naqshlari bilan tanilgan: masalan, Nurota, Buxoro va Samarqand ustalari ko‘proq yo‘rma chokni, toshkentlik ustalar esa bosma chokni qo‘llagan. Do‘ppi o‘zbek kashtachiligining eng mashhur buyumlaridan: Chust, Shahrisabz, Buxoro, Namangan do‘ppilari ma’lum, ayniqsa qora fonda oq qalampir naqshli chust do‘ppisi keng tanilgan. Zardo‘zlik (forscha zar — «oltin», do‘zi — «tikish») — oltin yoki kumush rangli ip bilan naqsh tikish hunari; Buxoro zardo‘zlari XIX asr oxiri — XX asr boshida ayniqsa shuhrat qozongan. Atlas, beqasam kabi ipak va yarim ipak matolarni Marg‘ilon, Qo‘qon, Namangan to‘quvchilari to‘qigan; Marg‘ilon bugun ham atlas markazi hisoblanadi. Bugun hunarmandlarni «Hunarmand» uyushmasi qo‘llab-quvvatlaydi, usta–shogird an’anasi esa hunarni avloddan avlodga yetkazadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mehmonlarga ekskursiya olib borayotgan gid ipak matoning yaltirashini va qaysi hududda to‘qilganini tushuntirdi. Mehmon tikilgan naqshdagi takrorlanuvchi shakllarni sanab, nega bu yerda qizil, u yerda ko‘k ko‘p ekanini so‘radi.

Kim ishlatadi

Gidlar, muzey kuratorlari va to‘qimachilik dizaynerlari matolarning kelib chiqishini va naqsh turlarini bilib, mehmon yoki xaridorga tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘zingizga tushgan biror matoni (kiyim, parda yoki dasturxon) so‘zlar bilan tasvirlang: naqsh qanday shakllardan iborat, ular necha marta takrorlanadi, qanday ranglar bor.

Namunalar
Zardo‘zlik so‘zining ikki qismi: zar — «tilla», do‘zi — «tikuvchi/tikish»; shuning uchun u «tilla ip bilan tikish» ma’nosini beradi.
Bozorda qora fonli, oq qalampir naqshli do‘ppini ko‘rsangiz, uni Chust ustalari uslubiga xos deb aytish mumkin; atlas ko‘ylak uchun mato izlagan odam esa avvalo Marg‘ilon ustalarining ishiga qaraydi.
Sinfda faoliyat

Xarita o‘yini: sinf devoriga O‘zbekiston xaritasi osiladi. Har bir guruh kartochkalarni to‘g‘ri shahar yoniga yopishtiradi (Chust — do‘ppi, Marg‘ilon — atlas, Buxoro — zardo‘zlik, Shahrisabz — kashta). Keyin bitta turni tanlab, uning buyumi haqida 3 jumlalik qisqa e’lon yozing.

Mashq
1
Kashta tikuvchi hunarmand nima deb ataladi?
2
Chust nima bilan mashhur?
3
Atlas to‘qishning markazlaridan 3 tasini ayting.
4
Nima uchun hunarmandchilikda hududiy farqlar (har joyning o‘z choki) saqlanib qolgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →