Darslar 1–2 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
1
Xalq hunarmandchiligi: turlari, tarixi va istiqbollari
Darslik: 4–8-betlar
MaqsadHunarmandchilikning paydo bo‘lishi, uch turi va O‘zbekistondagi asosiy yo‘nalishlarini bilish.
Yangi so‘zlar
hunarmandchilik · handicraft (craft)usta-shogird maktabi · master–apprentice schoolkandakorlik · metal engraving and relief work«Hunarmand» uyushmasi · the “Hunarmand” association of craftspeople
Tushuntirish
Hunarmandchilik inson mehnati bilan birga paydo bo‘lgan va vaqt o‘tib dehqonchilik hamda chorvachilikdan alohida soha bo‘lib ajralgan. U kulolchilik, duradgorlik, temirchilik, zargarlik, kashtachilik, ganchkorlik kabi ko‘plab ixtisosliklarga bo‘linadi. Hunar qaysi hududda rivojlanishi tabiiy xomashyoga bog‘liq: sifatli loy bor joyda kulolchilik, paxta va pilla ko‘p joyda to‘qimachilik gullagan. Mehnat taqsimoti o‘sishi bilan hunarmandchilikning uch turi shakllangan: uy uchun, buyurtma bo‘yicha va bozor uchun ishlash. Mustaqillik yillarida «Hunarmand» uyushmasi tuzildi (1997-yil), usta-shogird maktablari qayta tiklandi va hunarmandlar mahsuloti tashqi bozorga ham chiqa boshladi. Toshkent va Buxoro ganchkorlik maktablari, Chust va Qo‘qondagi pichoqchilik hamda Samarqand va Qo‘qondagi zargarlik O‘zbekiston hunarmandchiligining mashhur markazlaridandir.
Namunalar
Ota-bobolaridan o‘rgangan usta o‘z oilasi uchun sopol idishlar yasaydi: bu uy hunarmandchiligi. Mijoz kelib «menga shunday kosa yasab bering» desa, bu buyurtma asosidagi ish.
Rishtonda kulolchilik rivojlangan, chunki yaqin joyda kulolchilik uchun yaroqli sifatli loy bor. Bu hunar joyning xomashyosiga bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
«Kim qaysi hunarda?» o‘yini: sinf guruhlarga bo‘linadi, har bir guruh yasalgan buyum (kosa, pichoq, do‘ppi, uzuk, naqshli ganch panno) nomini tanlab, uni qaysi hunarmand yasashini va qaysi turdagi hunarmandchilikka (uy, buyurtma, bozor) kirishini aytadi.
Mashq
1
Hunarmandchilikning uch turini ayting.
Uy hunarmandchiligi, buyurtma asosidagi va bozor uchun ishlaydigan hunarmandchilik
2
Kandakorlik nima?
Metall buyumlarga o‘yib yoki bo‘rtma qilib naqsh ishlash
3
Siz yashaydigan joyda qaysi hunar bor? Uning rivojiga qaysi mahalliy xomashyo yordam bergan bo‘lishi mumkin?
Mustaqil javob (masalan, paxta bo‘lsa to‘qimachilik, loy bo‘lsa kulolchilik)
4
Nima uchun mustaqillikdan keyin usta-shogird maktablarini tiklash muhim hisoblandi?
Chunki hunar sirlari ustadan shogirdga amaliy ish orqali o‘tadi va aks holda yo‘qolib ketishi mumkin