☰ Mundarija · Texnologiya

Harakatlanuvchi sodda robot

Darslar 17 · 1 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
17

Amaliy mashg‘ulot: harakatlanuvchi sodda robot yasash

Darslik: 56–67-betlar
MaqsadKarton va kichik dvigateldan harakatlanuvchi sodda robot yasash ketma-ketligini, boshqaruv pultining ishlashini va xavfsiz ishlashni bilish.
Yangi so‘zlar
maket · model (mock-up)dvigatel · motorvikluchatel · switchboshqaruv pulti · control panel
Tushuntirish

Harakatlanuvchi sodda robot maketi texnologik xaritaga ko‘ra karton, kichik o‘zgarmas tok dvigateli, g‘ildirak va batareyadan yasaladi. Avval chizg‘ich va qalam bilan o‘lchamlar belgilanadi, qaychi bilan karton qismlar (oyoq, tana, qo‘l, bosh) qirqiladi va yelimli pistolet bilan yopishtiriladi. Dvigatelning o‘qiga doira va g‘ildirak o‘rnatiladi, dvigatelga simlar ulanadi va ular ustidan himoya uchun yelim surtiladi. Boshqaruv pultida vikluchatel zanjirni ulaydi yoki uzadi: yopiq zanjirda tok batareyadan dvigatelga o‘tadi, ochiqda esa to‘xtaydi; qutblar almashtirilsa, dvigatel teskari aylanadi. Qaychi va pichoq bilan ishlaganda detalni stolga qo‘yib kesing va barmoqlarni tig‘ yo‘lidan uzoq tuting; yelimli pistolet va kavsharlagich qiziydi — ular bilan faqat o‘qituvchi nazoratida ishlanadi. Faqat 9 voltgacha past kuchlanishli batareya ishlatiladi, hech qachon uy tarmog‘i emas.

Namunalar
Karton 18 sm × 14 sm bo‘lsa, uning yuzi 18 × 14 = 252 sm²; shuncha karton tana qismi uchun yetadimi, shuni oldindan hisoblab, ortiqcha sarfni kamaytirish mumkin.
Pultdagi vikluchatel bosilganda zanjir yopiladi va dvigatel g‘ildirakni aylantiradi; qo‘yib yuborilsa, zanjir uziladi va robot to‘xtaydi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda qog‘ozdan robot qismlarining andozasini 1 : 2 masshtabda chizing (oyoq 8 × 15 sm, tana 19 × 15 sm kabi o‘z o‘lchamlaringiz bilan). Har bir detal uchun kerakli karton yuzini hisoblang. Qaychi va yelimli pistoletdan o‘qituvchi ruxsati bilan foydalaning; kavsharlash o‘qituvchi ishi.

Mashq
1
Robot maketi qaysi materiallardan yasaladi?
2
Vikluchatel zanjirda qanday vazifani bajaradi?
3
Tomonlari 12 sm va 10 sm bo‘lgan karton yuzi necha sm²?
4
Nima uchun simlar ustiga yelim surtiladi va faqat kichik kuchlanishli batareya ishlatiladi?