ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Ishlab chiqarish va texnologik jarayon

Darslar 7–8 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
7

O‘zbekistondagi ishlab chiqarish turlari

Darslik: 25–27-betlar
MaqsadIshlab chiqarish, uning turlari, sanoat tarmoqlari va ishlab chiqarish omillarini bilish.
Yangi so‘zlar
ishlab chiqarish · productionog‘ir sanoat · heavy industryyengil sanoat · light industrymehnat predmeti · object of labour
Tushuntirish

Insonlarning ehtiyojlarini qondirish uchun iqtisodiy ne’matlar yaratish jarayoni ishlab chiqarish deyiladi. U moddiy ishlab chiqarishga (sanoat, qishloq xo‘jaligi, qurilish, yuk tashish) va nomoddiy ishlab chiqarishga (ta’lim, tibbiyot, madaniy-maishiy xizmat, boshqaruv) bo‘linadi: birinchisida buyum va tovarlar, ikkinchisida xizmatlar yaratiladi. Sanoat ikki katta qismdan iborat: og‘ir sanoat (konchilik, metallurgiya, mashinasozlik, energetika) tabiiy boyliklarni qazib olib qayta ishlaydi va stanoklar hamda mashinalar tayyorlaydi; yengil sanoat esa paxta, jun, teri kabi xomashyodan gazlama, kiyim va poyabzal ishlab chiqaradi. Har qanday ishlab chiqarishda uch omil bo‘ladi: ishchi kuchi (insonning aqliy va jismoniy qobiliyatlari yig‘indisi), mehnat qurollari (stanok, mashina, uskuna) va mehnat predmetlari (xomashyo, material). Ikkala sanoat bir-biriga bog‘liq: mashinasozlik yengil sanoatga uskuna beradi, yengil sanoat esa xomashyo bazasi bo‘ladi.

sanoatqishloqxo‘jaligiqurilishyuk tashishmoddiytibbiyotboshqaruvnomoddiyIshlab chiqarish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shahardagi mebel ustaxonasi maktab uchun stullar yasaydi. Yog‘och keladi, ustalar uni kesib yig‘adi, tayyor stullar maktabga yetkaziladi. Yog‘och kech kelsa, stullar ham kech chiqadi.

Kim ishlatadi

Zavod muhandislari, sifat nazoratchilari va logistlar ishlab chiqarish zanjirini boshqaradi: xom ashyo, ishchi kuchi va jihoz o‘z vaqtida yetib kelishi kerak.

Bugun sinab ko‘ring

Shu hafta foydalangan bitta xizmatni (avtobus qatnovi, dars yoki yetkazilgan xat) o‘ylang va uni taqdim etish uchun kimlar mehnat qilgani va nimadan foydalanganini yozing.

Namunalar
Maktab o‘qituvchisi va shifokor nomoddiy ishlab chiqarishda ishlaydi, chunki ular buyum emas, xizmat yaratadi.
Non tayyorlaydigan novvoyxonada un — mehnat predmeti, tandir yoki pech — mehnat quroli, novvoyning mehnati esa ishchi kuchidir.
Sinfda faoliyat

Sinfni uch guruhga bo‘ling. Har guruh o‘z hududidagi bitta korxona yoki xizmat (non zavodi, tikuvchilik ustaxonasi, poliklinika) bo‘yicha jadval to‘ldiradi: moddiy yoki nomoddiy, og‘ir yoki yengil sanoat, uch omil. Korxonaga borish faqat o‘qituvchi bilan, ruxsat bilan.

Mashq
1
Novvoyxona va maktab: qaysi biri moddiy, qaysi biri nomoddiy ishlab chiqarishga kiradi va nima uchun?
2
Ishlab chiqarishning uch omilini ayting.
3
Paxtadan gazlama tayyorlash qaysi sanoatga kiradi?
4
Nima uchun og‘ir va yengil sanoatni bir-biriga bog‘liq deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQorong‘i fonarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →