☰ Mundarija · Texnologiya

Elektr dvigatel modeli

Darslar 15 · 1 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
15

Amaliy mashg‘ulot: vijigatel (oddiy elektr dvigatel) yasash

Darslik: 52–53-betlar
MaqsadOddiy batareyali elektr dvigatel modelini texnologik xarita bo‘yicha yasash tartibini va past kuchlanishli zanjir bilan ishlash xavfsizligini bilish.
Yangi so‘zlar
vijigatel (elektr dvigatel modeli) · simple motor modelbatareya ulagichi · battery connectorizolatsiya lentasi · insulating tapekonussimon ombur · round-nose pliers
Tushuntirish

Elektr dvigatel elektr energiyasini aylanma harakatga aylantiradi; haqiqiy dvigatelda bu magnit maydonning tokli g‘altakka ta’siri hisobiga bo‘ladi. Darslikdagi vijigatel modeli po‘lat simdan, yog‘och cho‘pdan, ip, batareya ulagichi va batareyadan yig‘iladi. Avval po‘lat sim bo‘laklari tanlanadi, yog‘och cho‘pning ikki tomoniga joylashtirilib, ip bilan mahkamlanadi, uchlari konussimon ombur bilan egiladi. Batareya ulagichi simlarining uchlari ochilib, po‘lat simlarga kavsharlanadi, ulangan joylar izolatsiya lentasi bilan o‘raladi va batareya cho‘pga lenta bilan mahkamlanadi. Sim uchlarini pichoq bilan ochish va kavsharlash o‘qituvchi yoki usta tomonidan bajariladi; batareyani faqat o‘qituvchi tanlagan kichik kuchlanishli batareya bilan ulang, hech qachon uy rozetkasi (tarmoq) bilan emas. Qisqa tutashuvda sim va batareya qizib ketadi, shuning uchun zanjir faqat sinov vaqtida ulanadi, ish tugagach batareya ajratiladi.

Namunalar
Agar 15 sm li cho‘pning har ikki tomoniga 5 sm dan sim qo‘yilsa, jami 2 × 5 = 10 sm sim kerak.
Ulangan joy ochiq qolsa, tasodifan boshqa simga tegib, qisqa tutashuv hosil qilishi mumkin; shuning uchun har bir kavsharlangan joy lenta bilan o‘raladi.
Sinfda faoliyat

Zanjir chizmasi: qog‘ozda batareya, ikki sim va dvigatel modelini sxema ko‘rinishida chizing, tokning yo‘nalishini strelka bilan ko‘rsating. Sinfda ikki guruh «Xavfsiz va xavfli ulash» kartochkalarini ajratadi (izolyatsiyalangan joy — xavfsiz; ochiq sim uchlari, qizigan batareya — xavfli). Haqiqiy elektr qismlarini o‘qituvchi beradi.

Mashq
1
Elektr dvigatel energiyani qanday o‘zgartiradi?
2
Sim ulangan joylar nima bilan o‘raladi va nima uchun?
3
Har tomonga 8 sm dan sim qo‘yilsa, ikki tomon uchun necha sm sim kerak?
4
Nima uchun modelni uy rozetkasiga ulash mumkin emas?