Amaliy mashg‘ulot: vijigatel (oddiy elektr dvigatel) yasash
Elektr dvigatel elektr energiyasini aylanma harakatga aylantiradi; haqiqiy dvigatelda bu magnit maydonning tokli g‘altakka ta’siri hisobiga bo‘ladi. Darslikdagi vijigatel modeli po‘lat simdan, yog‘och cho‘pdan, ip, batareya ulagichi va batareyadan yig‘iladi. Avval po‘lat sim bo‘laklari tanlanadi, yog‘och cho‘pning ikki tomoniga joylashtirilib, ip bilan mahkamlanadi, uchlari konussimon ombur bilan egiladi. Batareya ulagichi simlarining uchlari ochilib, po‘lat simlarga kavsharlanadi, ulangan joylar izolatsiya lentasi bilan o‘raladi va batareya cho‘pga lenta bilan mahkamlanadi. Sim uchlarini pichoq bilan ochish va kavsharlash o‘qituvchi yoki usta tomonidan bajariladi; batareyani faqat o‘qituvchi tanlagan kichik kuchlanishli batareya bilan ulang, hech qachon uy rozetkasi (tarmoq) bilan emas. Qisqa tutashuvda sim va batareya qizib ketadi, shuning uchun zanjir faqat sinov vaqtida ulanadi, ish tugagach batareya ajratiladi.
Fan ko‘rgazmasida mehmon batareyada ishlaydigan kichik pervanani ko‘rsatdi. O‘quvchi bu elektr energiyasi aylanishga qanday aylanishini so‘radi. Mehmon motor ichidagi magnit va g‘altak haqida qisqa tushuntirdi.
Elektromobil muhandislari, o‘yinchoq dizaynerlari va jihoz ta’mirchilari motorlar energiyani harakatga aylantirishidan foydalanadi.
Atrofingizda biror harakatlanuvchi buyumni ko‘ring (kattalar sizga ko‘rsatgan bo‘lsa, ishlayotgan bo‘lsa ham) va ikki gapda tushuntiring: qanday energiya kiradi va nima chiqadi. Tegmang.
Zanjir chizmasi: qog‘ozda batareya, ikki sim va dvigatel modelini sxema ko‘rinishida chizing, tokning yo‘nalishini strelka bilan ko‘rsating. Sinfda ikki guruh «Xavfsiz va xavfli ulash» kartochkalarini ajratadi (izolyatsiyalangan joy — xavfsiz; ochiq sim uchlari, qizigan batareya — xavfli). Haqiqiy elektr qismlarini o‘qituvchi beradi.