Sanoat robotlari haqida tushuncha
Robot — odam o‘rniga ishning bir qismini yoki hammasini bajaradigan dasturlanadigan mashina; u ayniqsa odam uchun xavfli (radiatsiya, zaharli muhit) yoki borish qiyin joylarda (suv tubi, koinot) foydali. Robot atrof-muhit haqidagi ma’lumotni datchiklar — yorug‘lik, masofa, tegish, harorat sezgichlari — yordamida yig‘adi. Darslik robotlarni tuzilishiga ko‘ra odamga o‘xshatib yasalgan androidlar va tirik organizm bilan texnik qurilmani birlashtiruvchi biorobotlarga ajratadi; biorobotlar hozircha asosan ilmiy tajribalar va bahslar mavzusi. Robototexnika ikki katta yo‘nalishda rivojlanadi: ishlab chiqarishdagi sanoat robotlari va favqulodda sharoitlarda ishlaydigan robotlar. Sanoat roboti ikki asosiy qismdan tuziladi: harakatni bajaruvchi manipulator va unga buyruq beruvchi boshqarish tizimi. Manipulator inson qo‘li kabi buyumni olib, burab, ko‘chirib qo‘ya oladi; uni yuritmalar harakatga keltiradi, uzatish mexanizmlari harakatni bo‘g‘inlarga yetkazadi, muvozanatlovchi yuklar uni barqaror tutadi, changal esa buyumni ushlaydi. Avtomobil zavodlarida robotlar kuzovni payvandlaydi, bo‘yaydi va yig‘adi; ishlayotgan robotning ish zonasi to‘siq bilan o‘raladi va favqulodda to‘xtatish tugmasi o‘rnatiladi.
Bir o‘quvchi ba’zi omborlarda eng og‘ir qutilarni mexanik qo‘l ko‘chirishini o‘qidi. Shunda odamlar kamroq yuk ko‘taradi va bel zo‘riqishidan xavfsizroq bo‘ladi.
Zavod muhandislari, dasturchilar va operatorlar takrorlanuvchi yoki xavfli ishni robotga topshiradi; tadqiqotchilar esa dengiz tubi yoki kosmosda robotdan foydalanadi.
Do‘st bilan «robot va dasturchi» o‘ynang: bo‘sh joyda dasturchi beshta aniq buyruq beradi («ikki qadam oldinga», «o‘ngga buring»), robot buyruqlarni aynan bajaradi. Yo‘l tinch va to‘siqsiz bo‘lsin.
Guruhlarda «Robotga topshiriq» kartochkalarini ajrating: sanoat (yig‘ish, payvandlash, bo‘yash) yoki ekstremal sharoit (suv osti, kosmos, xavfli kimyoviy joy). Sinfdagi robot modelini tasvirlab, uning manipulator, changal va boshqarish tizimi qismlarini belgilang. Real robot ish zonasiga kirmang.