☰ Mundarija · Texnologiya

To‘qish san’ati va poncho

Darslar 27–28 · 2 ta dars · O‘. O. Tohirov, I. Karimov, M. M. Maxsimova. Texnologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. «Ilm Ziyo», Toshkent, 2019
27

To‘qish san’ati

Darslik: 107–109-betlar
MaqsadTo‘qishning asosiy turlarini (spitsa va ilgak bilan), asboblar raqamini va ilgakda to‘qishning asosiy usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
spitsa · knitting needleilgak · crochet hookhavo halqasi · chain stitch (air loop)ustama · yarn-over
Tushuntirish

To‘qish — iplardan halqalar hosil qilib, kiyim va buyum yaratish san’ati; qo‘lda to‘qilgan kiyimlar o‘ziga xosligi va chiroyi bilan mashinada to‘qilgan trikotajdan qolishmaydi. Asboblari ikkita: spitsa va ilgak. Spitsalar aylana, to‘g‘ri bir uchli yoki ikki uchli bo‘ladi, po‘lat, alyuminiy, plastmassa yoki yog‘ochdan yasaladi; spitsa raqami uning diametrini (mm) bildiradi. Ilgak raqami ham uning diametrini (mm) bildiradi; jun va paxta iplar uchun ko‘pincha 2–6 raqamli ilgaklar ishlatiladi, har bir ipga mos ilgak tanlanadi. Ilgakda to‘qishning asosiy usullari — ustamasiz va ustamali zanjir (ustuncha): ustamali usulda ilgakka ip ustama sifatida tashlanadi, shuning uchun to‘qima bo‘shroq va nafis, ustamasizda esa zich va tarang bo‘ladi. Buyumni kengaytirish uchun halqalar qo‘shiladi, zichlashtirish uchun kamaytiriladi. To‘qish zichligi — 10 × 10 sm namunada nechta halqa va qator sig‘ishi: u buyum o‘lchamini hisoblash uchun asos bo‘ladi. Spitsa va ilgak uchi o‘tkir: ishlamayotganda qopqoq bilan yoki qutida saqlang, bir-biringizga qaratmang.

Namunalar
Namunada 10 sm da 20 halqa bo‘lsa, 60 sm uzunlikdagi qator uchun 60 : 10 × 20 = 120 halqa kerak.
Zichroq to‘qima kerak bo‘lsa (masalan, sumka), ustamasiz usul tanlanadi; yengil sharf uchun ustamali usul mos.
Sinfda faoliyat

Juftlikda bir bo‘lak ip bilan «zanjir» mashqi: barmoq bilan 10 ta havo halqasi to‘qing, uzunligini o‘lchang va bitta halqaning o‘rtacha uzunligini hisoblang. Haqiqiy spitsa va ilgakni o‘qituvchi bergach, qopqoqlarini olmay tursangiz ham bo‘ladi: uchlarini odamga qaratmang.

Mashq
1
To‘qish asboblari nima deb ataladi?
2
Spitsa raqami nimani bildiradi?
3
Namunada 10 sm da 18 halqa. 50 sm li qator uchun nechta halqa kerak?
4
Ustamali va ustamasiz usulning farqini tushuntiring.