Kristall panjaralar
Qattiq moddalarning ko‘pchiligida zarralar tartib bilan joylashadi va kristall panjara hosil qiladi; zarralar o‘rnashgan nuqtalar panjara tugunlari deyiladi. Tugunlardagi zarralar turiga qarab to‘rt tur bor. Ionli panjarada kation va anionlar almashib joylashadi (NaCl); bunday moddalar qattiq, mo‘rt, qiyin suyuqlanadi, eritma va suyuqlanmasi tok o‘tkazadi. Atom panjarada tugunlarda atomlar kovalent bog‘lar bilan bog‘langan (olmos, kremniy); bunday moddalar juda qattiq va juda yuqori haroratda suyuqlanadi. Molekulyar panjarada molekulalar kuchsiz tortishish bilan ushlanadi (yod I₂, muz, quruq muz CO₂); ular yumshoq, oson suyuqlanadi yoki uchadi. Metall panjarada metall ionlari va ular orasida erkin harakatlanuvchi elektronlar bor, shuning uchun metallar tok va issiqlikni yaxshi o‘tkazadi.
«Panjara maketi»: plastilin sharlar va tish kovlagich (yoki cho‘p) bilan NaCl ning bir qatlamini yasang: ikki rangli sharlar almashib turadi. Keyin yana bir maket — I₂ molekulalari (ikkita shar) tartib bilan. Faqat plastilin va cho‘plar, hech qanday modda sinab ko‘rilmaydi.