Iste’molchilarning huquqlari va majburiyatlari
Iste’molchilarning huquqlari O‘zbekistonda «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi qonun bilan himoya qilinadi. Asosiy huquqlar: tovar va ishlab chiqaruvchi haqida ishonchli va to‘liq axborot olish (narx, sana, saqlash muddati, foydalanish qoidalari); xavfsiz, sog‘liq va atrof-muhitga zarar keltirmaydigan tovar olish; nuqsonli tovarni almashtirish, bepul tuzatish, narxini kamaytirish yoki qaytarib pulini olishni talab qilish; huquq buzilsa, sudga yoki vakolatli organlarga murojaat qilish. Talabni ko‘rib chiqish uchun odatda xarid qilinganini tasdiqlovchi hujjat – kassa cheki – kerak, shuning uchun uni saqlang. Iste’molchining majburiyatlari ham bor: tovar uchun o‘z vaqtida to‘lash, maxsus buyurtma bilan tayyorlangan tovarni qabul qilish, almashtirilayotgan sifatli tovarni buzmasdan va yorlig‘ini saqlab qaytarish. Reklama – tovar haqida axborot berib, unga talabni oshiradigan tadbir: u narxlar va yangiliklardan xabardor qiladi, raqobatni rag‘batlantiradi, lekin ba’zan noto‘g‘ri axborot beradi va keraksiz xarajatga undaydi. Tovar yorlig‘idagi shtrix-kod – 13 raqamdan iborat: boshidagi raqamlar mamlakat kodini (O‘zbekiston uchun 478), keyingilari firma va tovarni, oxirgi raqam esa nazorat raqamini bildiradi. QR-kod esa telefon kamerasi bilan o‘qiladigan, ko‘proq ma’lumot saqlaydigan ikki o‘lchamli kod; notanish QR-kodni skanerlab, havolaga kirishdan oldin ehtiyot bo‘ling.
Maktab kutubxonasida har bir kitobga o‘z kodli yorliq yopishtirildi. Skaner kodni o‘qiganda bir xil nomli ikki kitob ham aralashmadi, har biri o‘z yozuvini topdi.
Kassirlar, ombor xodimlari va kutubxonachilar kodni skanerlab narsani aniqlaydi.
Uchta narsaga o‘ylab topilgan uch xonali kod bering va do‘stingiz kodga qarab qaysi narsa ekanini ro‘yxatdan topa oladimi, tekshiring.
| O‘rin | Raqamlar | Yig‘indi |
|---|---|---|
| toq o‘rinlar | 4 + 8 + 2 + 4 + 6 + 8 | 32 |
| juft o‘rinlar | 7 + 1 + 3 + 5 + 7 + 9 | 32 |
| hisob | 32 + 3 · 32 | 128 |
| nazorat raqami | 130 – 128 | 2 |
«Yorliqni o‘qiymiz»: har guruhga oziq-ovqat qadog‘i beriladi. Ular narx, sana, muddat, ishlab chiqaruvchi va shtrix-kod haqida ma’lumotni topib, jadvalga yozadi.