☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Iste’molchi huquqlari va III bobni takrorlash

Darslar 18–19 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
19

III bobni takrorlash

Darslik: 84–87-betlar
MaqsadIII bobni – daromad va xarajat, mulk, boylik, jamg‘arish va sug‘urta, iqtisodiy qaror va iste’molchi huquqlari – takrorlaydi va hisob-kitoblarda qo‘llaydi.
Yangi so‘zlar
oila budjeti · family budget: a plan of a family's income and spendingreal daromad · real income: nominal income divided by the price indexomonat · deposit: money put in a bank for interestiste’molchi huquqlari · consumer rights: the buyer's rights protected by law
Tushuntirish

Uchinchi bob oila va uy xo‘jaligi iqtisodiyotiga bag‘ishlangan. Oilaning daromadlari (ish haqi, pensiya, renta, foiz, dividend, foyda) va xarajatlari (majburiy va erkin) oila budjetida ko‘rsatiladi; daromad ko‘p bo‘lsa, ortiqchasi jamg‘ariladi. Mulk shaxsiy, jamoaviy, davlat va xususiy bo‘ladi; xususiy mulk daromad keltiradi. Boylik inson va moddiy kapitaldan iborat, real daromad esa narxlar o‘zgarishini hisobga oladi. Jamg‘arishda ishonchli bankni tanlash, inflatsiyani hisobga olish, sug‘urtadan foydalanish va firibgarlikdan ehtiyot bo‘lish zarur. Har qanday xarid oldidan muammo, muqobillar, mezonlar bosqichlari bo‘yicha o‘ylash va iste’molchi huquqlarini bilish kerak.

Namunalar
Takrorlash: daromad 9 600 000 so‘m, xarajat 8 100 000 so‘m, ortiqcha 1 500 000 so‘m. Bu pulning bir qismini 18% yillik foizli omonatga qo‘ysa, 1 000 000 so‘m uchun yillik foyda 1 000 000 · 18 : 100 = 180 000 so‘m.
Takrorlash: nominal daromad 3 300 000 so‘m, narxlar indeksi 1,1. Real daromad 3 300 000 : 1,1 = 3 000 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Maslahatchi»: guruhlar oilaning shartli vaziyatini (daromad kam, qarz taklifi, omonat, sug‘urta) olib, ikki-uch xavfsiz maslahat beradi va sinfga taqdim etadi.

Mashq
1
9 000 000 so‘m daromad va 7 350 000 so‘m xarajat bo‘lsa, ortiqcha qancha?
2
Nominal daromad 4 400 000 so‘m, I = 1,1. Real daromad necha so‘m?
3
2 000 000 so‘m 20% yillik foizli omonatga 6 oyga qo‘yildi. 6 oylik foyda necha so‘m?
4
Do‘st sizga «hozir pul solsang, har oy 30% beraman» desa, nima uchun rozi bo‘lmaslik kerak?