Tovarning bozor narxi
Xaridorlar ham, sotuvchilar ham ko‘ngli to‘ladigan narx bozor narxidir: bunda talab miqdori taklif miqdoriga teng. Uni muvozanat narx, shu narxdagi miqdorni muvozanat miqdor deyiladi. Grafikda D va S chiziqlari kesishgan nuqta (M) muvozanat nuqtasi, chiziqlar shakli qaychiga o‘xshagani uchun «Marshall qaychisi» deyiladi. Narx muvozanatdan past bo‘lsa, talab taklifdan katta bo‘ladi, ya’ni tovar yetishmaydi: taqchil bozor. Narx muvozanatdan yuqori bo‘lsa, taklif talabdan katta bo‘ladi, ya’ni tovar ortib qoladi: to‘yingan bozor. Narx qat’iy, muvozanatdan farqli qilib belgilansa, ikki holatdan biri paydo bo‘ladi. Erkin bozorda narx o‘zi shu muvozanat tomon siljiydi: taqchillikda narx ko‘tariladi, ortiqchalikda tushadi.
Muvozanat narxi: 4,5 → 4,5 =
Muvozanat miqdori: 4,4 → 4,4 =
+ talab/taklif o‘sadi (egri chiziq o‘ngga), − kamayadi (chapga). Och rangli chiziqlar — dastlabki holat.
Yarmarkada qog‘oz gul narxi 1 chipta bo‘lganda hamma olmoqchi edi, lekin gul yetishmadi. 6 chipta bo‘lganda esa gullar qolib ketdi. 3 chiptada deyarli hammasi sotildi va hamma mamnun bo‘ldi.
Bozor xodimlari, savdogarlar va iqtisodchilar sotuvchi ham, xaridor ham rozi bo‘ladigan narxni izlaydi.
Do‘stlaringiz bilan bir narsa uchun o‘ylab topilgan uch xil narxni sinab, qaysisida sotuvchi ham, xaridor ham rozi bo‘lishini yozing.
| Narx, ming so‘m | Talab, kg | Taklif, kg |
|---|---|---|
| 6 | 140 | 20 |
| 7 | 110 | 50 |
| 8 | 80 | 80 |
| 9 | 50 | 110 |
| 10 | 20 | 140 |
| Narx, so‘m | Talab, kg | Taklif, kg | Natija |
|---|---|---|---|
| 6 000 | 140 | 20 | tanqislik 120 kg |
| 10 000 | 20 | 140 | ortiqcha 120 kg |
«Narxni qidiramiz»: juftliklar bitta talab–taklif jadvalini oladi, har bir narxda farqni hisoblab, taqchil, to‘yingan yoki muvozanat deb belgilaydi va M nuqtani grafikda topadi.