ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Tovarning bozor narxi

Darslar 24 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
24

Tovarning bozor narxi

Darslik: 104–107-betlar
MaqsadMuvozanat narx va muvozanat miqdorni, muvozanat nuqtasini (Marshall qaychisi) tushuntiradi, taqchil va to‘yingan bozorni farqlaydi, qat’iy narxning oqibatini jadval yordamida aniqlaydi.
Yangi so‘zlar
muvozanat narx · equilibrium (market) price: the price at which quantity demanded equals quantity suppliedmuvozanat miqdor · equilibrium quantity: the amount bought and sold at the equilibrium pricetaqchil bozor · shortage market: quantity supplied is smaller than quantity demandedto‘yingan bozor · surplus market: quantity supplied is larger than quantity demanded
Tushuntirish

Xaridorlar ham, sotuvchilar ham ko‘ngli to‘ladigan narx bozor narxidir: bunda talab miqdori taklif miqdoriga teng. Uni muvozanat narx, shu narxdagi miqdorni muvozanat miqdor deyiladi. Grafikda D va S chiziqlari kesishgan nuqta (M) muvozanat nuqtasi, chiziqlar shakli qaychiga o‘xshagani uchun «Marshall qaychisi» deyiladi. Narx muvozanatdan past bo‘lsa, talab taklifdan katta bo‘ladi, ya’ni tovar yetishmaydi: taqchil bozor. Narx muvozanatdan yuqori bo‘lsa, taklif talabdan katta bo‘ladi, ya’ni tovar ortib qoladi: to‘yingan bozor. Narx qat’iy, muvozanatdan farqli qilib belgilansa, ikki holatdan biri paydo bo‘ladi. Erkin bozorda narx o‘zi shu muvozanat tomon siljiydi: taqchillikda narx ko‘tariladi, ortiqchalikda tushadi.

Miqdor, kgNarx, ming so‘m0204060801001201401604567891011DSM
miqdornarxtalabtaklif

Muvozanat narxi: 4,5 → 4,5 =

Muvozanat miqdori: 4,4 → 4,4 =

+ talab/taklif o‘sadi (egri chiziq o‘ngga), − kamayadi (chapga). Och rangli chiziqlar — dastlabki holat.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yarmarkada qog‘oz gul narxi 1 chipta bo‘lganda hamma olmoqchi edi, lekin gul yetishmadi. 6 chipta bo‘lganda esa gullar qolib ketdi. 3 chiptada deyarli hammasi sotildi va hamma mamnun bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Bozor xodimlari, savdogarlar va iqtisodchilar sotuvchi ham, xaridor ham rozi bo‘ladigan narxni izlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stlaringiz bilan bir narsa uchun o‘ylab topilgan uch xil narxni sinab, qaysisida sotuvchi ham, xaridor ham rozi bo‘lishini yozing.

Namunalar
Olma bozori
Narx, ming so‘mTalab, kgTaklif, kg
614020
711050
88080
950110
1020140
Olma bozori (kg, ming so‘m): narx 6 – talab 140, taklif 20; narx 7 – 110 va 50; narx 8 – 80 va 80; narx 9 – 50 va 110; narx 10 – 20 va 140. Talab va taklif 8 000 so‘mda teng (80 kg): muvozanat narx 8 000 so‘m, muvozanat miqdor 80 kg. Shu narxdagi tushum: 8 000 · 80 = 640 000 so‘m.
Narx, so‘mTalab, kgTaklif, kgNatija
6 00014020tanqislik 120 kg
10 00020140ortiqcha 120 kg
Xuddi shu bozorda narx 6 000 so‘mdan oshirilmasin deb belgilansa, talab 140 kg, taklif 20 kg: 140 – 20 = 120 kg taqchillik. Narx 10 000 so‘mdan past bo‘lmasin deb belgilansa, talab 20 kg, taklif 140 kg: 140 – 20 = 120 kg ortiqcha qoladi, bu to‘yingan bozor.
Sinfda faoliyat

«Narxni qidiramiz»: juftliklar bitta talab–taklif jadvalini oladi, har bir narxda farqni hisoblab, taqchil, to‘yingan yoki muvozanat deb belgilaydi va M nuqtani grafikda topadi.

Mashq
1
Bozor muvozanati deganda nimani tushunasiz?
2
Jadval: narx 4 000 so‘m, talab 90 ta, taklif 30 ta. Taqchillik nechta?
3
Boshqa narxda talab 20 ta, taklif 110 ta. Necha dona ortiqcha?
4
Nima uchun qat’iy narx ko‘pincha taqchillik yoki ortiqcha tovarga olib keladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →