Daromad va boylik
Inson o‘zi bilan olib yuradigan «boylik» – bilim, ko‘nikma, tajriba, sog‘liq va yaxshi fazilatlar – inson kapitali deyiladi. Kishi topgan daromadining bir qismini to‘plab, uni uy, uskuna, bankdagi omonat yoki qimmatli qog‘oz kabi mulkka aylantirsa, bu uning moddiy kapitali bo‘ladi. Ikkalasi birgalikda kishining boyligini tashkil qiladi. Shuning uchun o‘qish va kasb o‘rganishga ketgan vaqt va pul inson kapitaliga qilingan sarmoya hisoblanadi. Resurs turiga qarab daromad ham turlicha: mehnatdan – ish haqi, yer va ijaraga berilgan mulkdan – ijara haqi (renta), bankka qo‘yilgan pulga – omonat foizi, aksiyadan – dividend, tadbirkorlikdan – foyda. Odamlarning qobiliyati va mehnati turlicha, shu bois daromadlar ham teng emas; bu ba’zan rag‘batlantiradi, ammo farq haddan oshsa yaxshi emas, shuning uchun davlat soliq va nafaqalar orqali daromadlarni tartibga soladi. Narxlar o‘zgarganda daromadlarni solishtirish uchun real daromad hisoblanadi: Rr = Rn : I, bunda Rn – nominal daromad, I – iste’mol narxlari indeksi (narxlarning o‘zgarish darajasi).
| Inson kapitali | Moddiy kapital |
|---|---|
| bilim | uy |
| ko‘nikma | uskuna |
| tajriba | bank omonati |
| salomatlik | qimmatli qog‘ozlar |
Oy boshida 20 chipta bilan 4 chiptalik xatcho‘pdan 5 ta olish mumkin edi. Oy oxirida xatcho‘p 5 chipta bo‘ldi va o‘sha 20 chipta bilan 4 ta olish mumkin bo‘ldi. Chiptalar soni o‘zgarmadi, lekin ularning qiymati kamaydi.
Iqtisodchilar va statistika xodimlari narxlar o‘zgarishiga qarab daromadning haqiqiy qiymatini baholaydi.
12 ta chipta bo‘lsa va narx 3 chipta bo‘lsa, nechta olasiz? Narx 4 chiptaga ko‘tarilsa-chi? Hisoblang.
«Daromadim qayerdan?»: o‘quvchilar kartochkalardagi vaziyatlarni (ijara, omonat, aksiya, maosh, do‘kon) daromad turlariga ajratib, doskadagi jadvalga joylashtiradi.