8-sinf iqtisodiy bilim asoslari 18-hafta, 21-dars: Talabga ta’sir etuvchi boshqa omillar

Talabga ta’sir etuvchi boshqa omillar

Darslik: 92–95-betlar

MaqsadTalabga narxdan boshqa ta’sir qiluvchi omillarni (did va mavsum, xaridorlar soni, daromad, bog‘liq tovarlar narxi, kutilmalar) sanaydi, normal va past tabaqali tovarlarni, o‘rnini bosuvchi va to‘ldiruvchi tovarlarni farqlaydi, talab chizig‘ining siljishini aniqlaydi.

Yangi so‘zlar

normal tovar · normal good: one whose demand grows when incomes growpast tabaqali tovar · inferior good: one whose demand grows when incomes fallo‘rnini bosuvchi tovar · substitute: a good that satisfies the same need as anotherto‘ldiruvchi tovar · complement: a good used together with another

Tushuntirish

Narx o‘zgarmasa ham talab o‘zgarishi mumkin, bunda butun talab chizig‘i siljiydi. Besh guruh omil bor: did va mavsum (yozda sovuq ichimlikka talab ortadi, qishda kamayadi); xaridorlar soni (aholi ko‘paysa talab ortadi); daromad; o‘zaro bog‘liq tovarlar narxi; kelajakdan kutilmalar (narx oshishi kutilsa, odamlar oldindan ko‘proq oladi). Daromad oshganda talab oshadigan tovarlar normal, daromad oshganda talab kamayadigan tovarlar past tabaqali deyiladi (masalan, arzon, sifati past tovarlar). Bir tovar narxi oshsa, uning o‘rnini bosuvchi (choy va qahva) tovarga talab ortadi, to‘ldiruvchi (printer va siyoh) tovarga talab esa kamayadi. Talab ortsa chiziq o‘ngga (D1), kamaysa chapga (D2) suriladi. Narx o‘zgarishi esa chiziq ustida harakat qilish, siljish emas.

Namunalar

Maktab oldidagi kafe issiq choyni 5 000 so‘mdan sotadi. Fevralda kuniga 120 stakan, aprelda xuddi shu narxda 70 stakan. Narx o‘zgarmagan, lekin mavsum o‘zgargan: talab chizig‘i chapga siljigan. Kuniga sotuv farqi: 120 – 70 = 50 stakan.

Velosiped va uning dubulg‘asi to‘ldiruvchi tovarlar. Velosiped narxi tushgach, uni olishlar ko‘paydi, shuning uchun dubulg‘aga talab ham ortdi: chiziq o‘ngga siljidi. Aksincha, avtobus chiptasi va velosiped o‘rnini bosuvchi bo‘lishi mumkin: chipta qimmatlasa, velosipedga talab ortadi.

Sinfda faoliyat

«O‘ng yoki chap?»: o‘qituvchi bir vaziyat aytadi (masalan, «maktab forma narxi o‘zgarmadi, lekin yangi o‘quv yili boshlandi»), o‘quvchilar talab chizig‘ining qaysi tomonga siljishini qo‘llari bilan ko‘rsatadi va sababini bir jumlada izohlaydi.

Mashq

Talab chizig‘i ustidagi harakat bilan chiziqning siljishi qanday farqlanadi?

Qahva narxi oshganda choyga talab nima bo‘ladi? Choy va qahva qanday tovarlar?

Mahallada 1 500 xaridor bor edi, yangi uylar qurilgach 2 100 ga yetdi. Xaridorlar soni nechtaga oshdi?

Oylik daromad 3 000 000 so‘mdan 3 600 000 so‘mga oshdi. Necha so‘mga ko‘paygan?