☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Iqtisodiyot bilan tanishuv

Darslar 1 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
1

Iqtisodiyot bilan tanishuv

Darslik: 8–11-betlar
MaqsadIqtisodiyotning tarkibiy qismlarini, iqtisodiy jarayonning to‘rt bosqichini va iqtisodiyot fani nimani o‘rganishini biladi; iqtisodiy bilim kundalik hayotda nega kerakligini misollar bilan tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
iqtisodiyot · economy: the system of activities that produce, distribute and consume goodsiqtisodiy jarayon · economic process: production, distribution, exchange and consumptionmikroiqtisodiyot · microeconomics: the economics of a single family, firm or industrymakroiqtisodiyot · macroeconomics: the economics of a whole country or of the world
Tushuntirish

Iqtisodiyot – odamlarning ehtiyojlarini qondiradigan ne’matlarni ishlab chiqarish, taqsimlash va iste’mol qilishga qaratilgan faoliyatlar tizimi. Uning uch qismi bor: odamlar (ular mehnat qiladi va qaror qabul qiladi), tabiat (xom ashyo ombori) hamda odamlar yaratgan narsalar – bino, zavod, yo‘l, mashina-uskunalar. Shu qismlar birikib, iqtisodiy jarayon yuz beradi va u to‘rt bosqichdan o‘tadi: ishlab chiqarish, taqsimot, ayirboshlash, iste’mol. «Iqtisodiyot» so‘zi qadimgi yunon tilidagi «oykonomikos» – «uy xo‘jaligini yuritish san’ati» so‘zidan kelib chiqqan; shu nomdagi kitobni miloddan avvalgi V–IV asrlarda yashagan Ksenofont yozgan. Hozir iqtisodiyot fani oiladan butun dunyogacha xo‘jalik yuritishni o‘rganadi va ikki bo‘limga bo‘linadi: mikroiqtisodiyot va makroiqtisodiyot. Iqtisodiy bilim kelajakda qaysi kasbni tanlashingizdan qat’i nazar – shifokor, o‘qituvchi yoki tadbirkor bo‘lsangiz ham – foyda beradi.

Namunalar
Non misolida to‘rt bosqich: dehqon bug‘doy yetishtiradi, tegirmon un tortadi, novvoyxona non pishiradi (ishlab chiqarish); non do‘konlarga yetkaziladi (taqsimot); xaridor pul to‘lab sotib oladi (ayirboshlash); oila nonni yeydi (iste’mol).
«Bizning mahalladagi novvoyxona kuniga necha non pishiradi?» – mikroiqtisodiyot savoli, chunki bitta korxona haqida. «Mamlakatda bir yilda narxlar o‘rtacha qanchaga oshdi?» – makroiqtisodiyot savoli, chunki butun mamlakat haqida.
Sinfda faoliyat

«Mening nonushtam»: har o‘quvchi nonushtadagi bitta mahsulot yo‘lini to‘rt bosqich bo‘yicha daftarga chizadi va sherigiga tushuntiradi.

Mashq
1
Iqtisodiyotning uchta tarkibiy qismini ayting va har biriga bittadan misol keltiring.
2
Do‘konda sotilayotgan daftar iqtisodiy jarayonning qaysi bosqichlaridan o‘tgan bo‘lishi mumkin? Tartib bilan yozing.
3
Qaysi savol mikroiqtisodiyotga, qaysi biri makroiqtisodiyotga oid? a) Bizning oilamiz bir oyda qancha pul sarflaydi? b) Mamlakat bir yilda jami qancha tovar ishlab chiqardi?
4
Nima uchun odamlar iqtisodiyotni yaratishga majbur bo‘lgan? Tushuntiring.