☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Taklifga ta’sir etuvchi boshqa omillar

Darslar 23 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
23

Taklifga ta’sir etuvchi boshqa omillar

Darslik: 100–103-betlar
MaqsadTaklifga narxdan boshqa ta’sir qiluvchi omillarni (resurslar narxi, texnologiya, soliq va imtiyozlar, narx kutilmasi, sotuvchilar soni, boshqa foyda manbalari, boshqa tovarlar narxi) sanaydi va taklif chizig‘ining siljishini aniqlaydi.
Yangi so‘zlar
resurslar narxi · resource prices: the cost of inputs such as raw materials, labour and energytexnologiya · technology: the way of producing; better technology cuts costs and raises outputsoliq va imtiyozlar · taxes and benefits: payments to the state and relief given to producerstaklifning siljishi · shift of supply: the whole curve moving right or left because of non-price factors
Tushuntirish

Narx o‘zgarmasa ham taklif o‘zgarishi mumkin va butun S chizig‘i siljiydi. Resurslar narxi oshsa, ishlab chiqarish qimmatlashadi va taklif kamayadi (chiziq chapga), arzonlashsa taklif ortadi. Yangi, unumdor texnologiya xarajatni kamaytirib, taklifni oshiradi. Ishlab chiqaruvchiga soliq oshsa, taklif kamayadi; soliq yengilligi yoki imtiyoz berilsa, ortadi. Narx oshishi kutilsa, sotuvchi tovarni hozir sotmay, keyinga saqlab qo‘yishi mumkin, shuning uchun hozirgi taklif kamayadi. Sotuvchilar soni ko‘paysa, taklif ortadi. Fermer boshqa ekin foydaliroq bo‘lib qolsa, maydonni unga ajratadi va birinchi ekin taklifi kamayadi. Taklif ortsa chiziq o‘ngga (S1), kamaysa chapga (S2) siljiydi. Tovarning o‘z narxi o‘zgarsa, faqat chiziq bo‘ylab harakat bo‘ladi.

Namunalar
Novvoyxonada un narxi 1 kg uchun 6 000 so‘mdan 7 500 so‘mga oshdi. Bir kunda 400 kg un ketadi. Kunlik un xarajati ko‘paydi: (7 500 – 6 000) · 400 = 600 000 so‘m. Xarajat oshgach, non taklifi kamayadi va S chizig‘i chapga siljiydi.
Tikuv sexi yangi tikuv mashinalarini o‘rnatdi: bir ishchi kuniga 8 emas, 12 ta ko‘ylak tikadigan bo‘ldi. 25 ishchi bo‘lsa, kunlik chiqarish 25 · 8 = 200 dan 25 · 12 = 300 gacha oshdi. Texnologiya yaxshilangani uchun taklif ortdi va S chizig‘i o‘ngga siljidi.
Sinfda faoliyat

«Bozor ertalabi»: har bir guruh bitta tovarni tanlaydi va taklifga ta’sir qiladigan ikkita omilni (biri oshiradi, biri kamaytiradi) ko‘rsatib, S chizig‘ini doskada o‘ngga yoki chapga siljitadi.

Mashq
1
Taklif chizig‘ining siljishi bilan chiziq ustidagi harakat qanday farqlanadi?
2
Texnologiya yaxshilanishi taklifga qanday ta’sir qiladi va chiziq qaysi tomonga suriladi?
3
Sexda 30 ishchi kuniga 9 tadan buyum tayyorlaydi. Kunlik chiqarish nechta?
4
Mato narxi 1 m uchun 20 000 so‘mdan 25 000 so‘mga oshdi. 150 m mato uchun xarajat necha so‘mga ko‘paydi?