Talab va taklif o‘zgarishining bozor narxiga ta’siri
Talab yoki taklif siljisa, D va S chiziqlari yangi nuqtada kesishadi, ya’ni yangi muvozanat paydo bo‘ladi. To‘rt asosiy holat bor. Talab ortsa (D o‘ngga), narx ham, miqdor ham ortadi. Talab kamaysa (D chapga), ikkalasi ham kamayadi. Taklif ortsa (S o‘ngga), narx pasayadi, miqdor ortadi. Taklif kamaysa (S chapga), narx oshadi, miqdor kamayadi. Buni eslab qolish oson: talab o‘zgarganda narx va miqdor bir tomonga, taklif o‘zgarganda esa qarama-qarshi tomonga boradi. Ikkala chiziq bir vaqtda siljisa, bitta o‘zgarish aniq bo‘ladi, ikkinchisi esa siljishlar kattaligiga bog‘liq. Masalan, talab ham, taklif ham ortsa, miqdor ortadi, narx esa qaysi siljish kuchliroq ekaniga qarab o‘zgaradi. Bu hodisalarda soliq, texnologiya, daromad, mavsum kabi omillar sababchi bo‘ladi.
| Nima o‘zgardi | Narx | Miqdor |
|---|---|---|
| talab oshdi (D o‘ngga) | ↑ | ↑ |
| talab kamaydi (D chapga) | ↓ | ↓ |
| taklif oshdi (S o‘ngga) | ↓ | ↑ |
| taklif kamaydi (S chapga) | ↑ | ↓ |
Muvozanat narxi: 4,5 → 5,7 ↑
Muvozanat miqdori: 4,4 → 2,9 ↓
+ talab/taklif o‘sadi (egri chiziq o‘ngga), − kamayadi (chapga). Och rangli chiziqlar — dastlabki holat.
Yarmarkada qog‘oz gul narxi birdan oshganini ko‘rgan o‘quvchi «nima o‘zgardi: ko‘proq xaridor keldimi yoki gul kamaydimi?» deb so‘radi. Sotuvchining javobi bilan sababni topdi.
Iqtisodchilar, savdo tahlilchilari va jurnalistlar narx o‘zgarishining sababini izlaydi.
Biror narsa narxi o‘zgarganini eshitsangiz, ikki ehtimoliy sabab (xaridorlar ko‘paydi yoki mahsulot kamaydi) ni yozing.
| Holat | Narx, so‘m | Miqdor, kg |
|---|---|---|
| avval | 12 000 | 200 |
| keyin | 9 000 | 280 |
«Kim siljidi?»: o‘qituvchi vaziyat aytadi, juftlik avval qaysi chiziq (D yoki S) va qaysi tomonga siljishini, keyin narx hamda miqdor qanday o‘zgarishini «↑» va «↓» belgilari bilan ko‘rsatadi.