8-sinf iqtisodiy bilim asoslari 22-hafta, 25-dars: Talab va taklif qonunlariga doir amaliy mashg‘ulot

Talab va taklif qonunlariga doir amaliy mashg‘ulot

Darslik: 108–109-betlar

MaqsadMuvozanat narxni uch usulda – jadval, grafik va talab hamda taklif funksiyalari tenglamasi orqali – topadi, qat’iy narxdagi taqchillik yoki ortiqchani hisoblaydi.

Yangi so‘zlar

talab funksiyasi · demand function: a formula giving quantity demanded from the price, for example qD = 120 – 2ptaklif funksiyasi · supply function: a formula giving quantity supplied from the price, for example qS = 3p + 20tenglama · equation: here qD = qS, from which the equilibrium price is foundkoordinata nuqtasi · coordinate point (q; p): a point on the graph, with the quantity first and the price second

Tushuntirish

Muvozanat narxni uch xil yo‘l bilan topish mumkin. Jadval usulida talab va taklif miqdorlari teng bo‘lgan qator qidiriladi. Grafik usulida jadvaldagi har bir juftlik koordinata tekisligida nuqta (q; p) bo‘lib belgilanadi, talab va taklif chiziqlari chiziladi, ular kesishgan nuqtaning abssissasi muvozanat miqdorni, ordinatasi muvozanat narxni beradi. Formula usulida talab va taklif funksiyalari tenglashtiriladi: qD = qS. Masalan, qD = 120 – 2p va qS = 3p + 20 bo‘lsa, 120 – 2p = 3p + 20, bundan 5p = 100, p = 20. Miqdorni topish uchun p ni funksiyalardan biriga qo‘yamiz: qD = 120 – 2 · 20 = 80. Tekshirish uchun taklifga ham qo‘yib ko‘rish kerak: qS = 3 · 20 + 20 = 80. Ikkalasi teng bo‘lsa, javob to‘g‘ri.

Namunalar

Jadval: narx 2 000 so‘m – talab 50, taklif 10; 3 000 – 40 va 20; 4 000 – 30 va 30; 5 000 – 20 va 40. Teng qator 4 000 so‘mda: muvozanat narx 4 000 so‘m, miqdor 30 dona. Narx 2 000 so‘mga qat’iy belgilansa, taqchillik 50 – 10 = 40 dona.

Funksiyalar: qD = 180 – 5p, qS = 3p + 20 (p – ming so‘m, q – dona). Tenglashtiramiz: 180 – 5p = 3p + 20, 160 = 8p, p = 20. Demak, muvozanat narx 20 000 so‘m. Miqdor: qS = 3 · 20 + 20 = 80 dona; tekshirish: qD = 180 – 5 · 20 = 80. Narx 10 000 so‘m (p = 10) qilib belgilansa, qD = 130, qS = 50, taqchillik 130 – 50 = 80 dona.

Sinfda faoliyat

«Uch yo‘l, bitta javob»: guruhning uch a’zosi bitta talab–taklif ma’lumotini mos ravishda jadval, grafik va formula orqali yechib, natijalarni solishtiradi.

Mashq

qD = 100 – 3p va qS = 2p + 40 bo‘lsa, muvozanat narx p ni toping (ming so‘m).

Shu masalada muvozanat miqdor q nechaga teng? (qD = 100 – 3p, p = 12)

Jadval: narx 6 000 – talab 70, taklif 20. Taqchillik yoki ortiqchaning kattaligi nechta dona?

Muvozanat narxni topganingizdan keyin nima uchun uni ikkala funksiyaga qo‘yib tekshirish foydali?