Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv

Mahsuldorlik – resurslar qancha mahsulot berganini ko‘rsatadi; mehnat unumdorligi esa bitta ishchi (yoki bitta resurs birligi) bir soatda yoki bir kunda qancha mahsulot berishini bildiradi. Uni U = Q : T formulasi bilan topamiz: Q – ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori, T – sarflangan vaqt (yoki ishchi-kun). Unumdorlikni ishchilarning malakasi, dastgoh sifati, to‘g‘ri tanlangan texnologiya va mehnat taqsimoti oshiradi. Mehnat taqsimotida ish bosqichlarga bo‘linib, har bir ishchi o‘z ishinigina bajaradi: u ko‘nikma orttiradi, vaqt tejaladi, mashinalardan foydalanish osonlashadi. Kamchiligi – bir xil takroriy ish zerikarli bo‘lishi mumkin va shu ishga ixtisoslashgan ishchi ish o‘rnini yo‘qotsa, yangisini topishi qiyinlashadi. Korxonalar o‘rtasidagi taqsimot ixtisoslashuv deyiladi (masalan, avtomobil detallarini turli zavodlar ishlab chiqaradi), butun hudud ixtisoslashsa – hududiy ixtisoslashuv. Ixtisoslashuvga bozordagi talab, tashish xarajatlari va narx o‘zgarishlari ta’sir qiladi.