☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Taklif va taklif qonuni

Darslar 22 · 1 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» MCHJ nashriyoti, Toshkent, 2019
22

Taklif va taklif qonuni

Darslik: 96–99-betlar
MaqsadTaklif va taklif miqdorini farqlaydi, taklif jadvali va taklif chizig‘ini (S) tuzadi, taklif qonunini tushuntiradi, Adam Smitning «ko‘rinmas qo‘li» g‘oyasini sodda aytib beradi.
Yangi so‘zlar
taklif · supply: the relation between a good’s price and the quantities sellers are willing and able to selltaklif miqdori · quantity supplied: how much sellers can sell at one given price in a given periodtaklif qonuni · law of supply: the higher the price, the greater the quantity supplied, other things equalko‘rinmas qo‘l · invisible hand: Adam Smith’s image of how self-interested market participants are guided by supply and demand
Tushuntirish

Taklif – sotuvchilar tovarni turli narxlarda qancha sotishga tayyor va qodir ekanini ko‘rsatadigan bog‘lanish. Taklif miqdori esa aniq bir narxdagi shunday miqdor. Taklif qonuni: boshqa sharoitlar o‘zgarmaganda narx qancha yuqori bo‘lsa, taklif miqdori shuncha katta, narx past bo‘lsa, shuncha kichik bo‘ladi. Sababi shuki, yuqori narx foydani oshiradi va ishlab chiqaruvchi ko‘proq ishlab chiqarishga rag‘batlanadi; bundan tashqari, yangi sotuvchilar bozorga kiradi. Jadvaldagi nuqtalar tutashtirilsa, o‘ngga ko‘tarilib boruvchi S chizig‘i hosil bo‘ladi (inglizcha supply). XVIII asrda Adam Smit bozorda har kim o‘z manfaatini ko‘zlab ishlasa ham, talab va taklif ularni boshqarib, jamiyatga ham foyda keltirishini «ko‘rinmas qo‘l» deb atagan. Ya’ni markaziy buyruqsiz ham bozor kerakli tovarni bozorga olib keladi.

Namunalar
Asalarichilar bozorga 1 kg asalni 60 000 so‘mdan bo‘lsa 30 kg, 80 000 so‘mdan bo‘lsa 50 kg, 100 000 so‘mdan bo‘lsa 80 kg olib keladi. Narx oshgan sari taklif miqdori ortyapti. 80 000 so‘mda jami tushum: 80 000 · 50 = 4 000 000 so‘m.
Ikki shahar bozorida bir xil sabzi bor. A bozorida 1 kg 6 000 so‘m, B bozorida 4 500 so‘m. Fermer yo‘l xarajatidan keyin ham foyda qolsa, mahsulotini A bozoriga olib boradi. Shu tarzda narx farqi tovarni kerakli joyga yo‘naltiradi, hech kim buyurmaydi.
Sinfda faoliyat

«Sotuvchi bo‘lib ko‘ring»: har bir o‘quvchi o‘zi yasagan buyum (masalan, qog‘oz yulduzcha) uchun 2 000, 4 000, 6 000 so‘mdan nechtasini sotishga rozi ekanini yozadi; sinf bo‘yicha taklif jadvali yig‘iladi va S chizig‘i chiziladi.

Mashq
1
Taklif va taklif miqdori orasidagi farqni ayting.
2
Novvoy 3 000 so‘mdan 200 ta, 4 000 so‘mdan 340 ta non yopishga rozi. Narx oshganda taklif miqdori nechtaga ko‘paygan?
3
4 000 so‘mdan 340 ta non sotilsa, tushum necha so‘m?
4
Nima uchun narx oshganda sotuvchilar ko‘proq tovar taklif qiladi?