Jamg‘arish va sug‘urta

Jamg‘arma – kelajakdagi ehtiyojlar uchun saqlanadigan pul. Pulni uyda ushlab turish daromad keltirmaydi, shuning uchun uni litsenziyali bankka omonatga qo‘yish mumkin: bank pulingizdan foydalanadi va buning uchun foiz to‘laydi. Omonat yillik foydasi = omonat miqdori · yillik foiz : 100; bir oylik foyda – yillik foydaning 12 dan biri, bir necha oy uchun esa oylik foydani oy soniga ko‘paytiramiz. Bank tanlashda ikki mezonga qaraladi: daromadlilik va ishonchlilik; kafolatsiz juda yuqori foiz va’da qilinsa, bu xavf belgisidir. Omonatning dushmani – inflatsiya: narxlar umumiy darajada oshib borsa, pulning sotib olish qobiliyati kamayadi. Sug‘urtada esa kishi sug‘urta kompaniyasiga muntazam badal to‘laydi, kutilmagan hodisa (yong‘in, kasallik) sodir bo‘lganda zararning o‘rnini kompaniya qoplaydi. Jamg‘arilgan mablag‘ni investitsiya, ya’ni korxona yaratish yoki aksiya sotib olishga yo‘naltirish ham mumkin, lekin investitsiyada pulni yo‘qotish xavfi bor, shuning uchun bunda faqat bilimli kattalar qaror qabul qiladi. Hech qachon «bir hafta ichida pulingiz ikki barobar bo‘ladi» deganlarga ishonmang: bunday takliflar ko‘pincha moliyaviy piramida – oldingi qatnashchilarga yangilarining puli hisobidan to‘lanadigan va oxir-oqibat yutqazadigan firibgarlik.