Jamg‘arish va sug‘urta
Jamg‘arma – kelajakdagi ehtiyojlar uchun saqlanadigan pul. Pulni uyda ushlab turish daromad keltirmaydi, shuning uchun uni litsenziyali bankka omonatga qo‘yish mumkin: bank pulingizdan foydalanadi va buning uchun foiz to‘laydi. Omonat yillik foydasi = omonat miqdori · yillik foiz : 100; bir oylik foyda – yillik foydaning 12 dan biri, bir necha oy uchun esa oylik foydani oy soniga ko‘paytiramiz. Bank tanlashda ikki mezonga qaraladi: daromadlilik va ishonchlilik; kafolatsiz juda yuqori foiz va’da qilinsa, bu xavf belgisidir. Omonatning dushmani – inflatsiya: narxlar umumiy darajada oshib borsa, pulning sotib olish qobiliyati kamayadi. Sug‘urtada esa kishi sug‘urta kompaniyasiga muntazam badal to‘laydi, kutilmagan hodisa (yong‘in, kasallik) sodir bo‘lganda zararning o‘rnini kompaniya qoplaydi. Jamg‘arilgan mablag‘ni investitsiya, ya’ni korxona yaratish yoki aksiya sotib olishga yo‘naltirish ham mumkin, lekin investitsiyada pulni yo‘qotish xavfi bor, shuning uchun bunda faqat bilimli kattalar qaror qabul qiladi. Hech qachon «bir hafta ichida pulingiz ikki barobar bo‘ladi» deganlarga ishonmang: bunday takliflar ko‘pincha moliyaviy piramida – oldingi qatnashchilarga yangilarining puli hisobidan to‘lanadigan va oxir-oqibat yutqazadigan firibgarlik.
Oddiy foiz: 20 mln so‘m (to‘g‘ri chiziq)
Murakkab foiz: 25,9 mln so‘m (egri chiziq)
Farq: 5,9 mln so‘m
Sinf sayohat uchun yig‘ma qutiga har hafta bir xil kichik summa solib bordi. Bir necha haftadan keyin sayohatga yetarli mablag‘ yig‘ildi.
Bank xodimlari, sug‘urta agentlari va to‘garak xazinachilari pulni yig‘ish va zaxira qilish qoidalari bilan ishlaydi.
O‘ylab topilgan: haftasiga 5 ming so‘mdan 4 haftada qancha yig‘ilishini hisoblang.
| Qadam | Hisob | so‘m |
|---|---|---|
| yillik foyda | 6 000 000 · 18 : 100 | 1 080 000 |
| oylik foyda | 1 080 000 : 12 | 90 000 |
| 3 oyda | 3 · 90 000 | 270 000 |
| hisobdagi pul | 6 000 000 + 270 000 | 6 270 000 |
«Piramidani aniqlaymiz»: o‘qituvchi uchta taklifni o‘qiydi (litsenziyali bankning omonati; «bir haftada 100% foyda»; «do‘stlarni olib kelsangiz bonus»). Guruhlar xavf belgilarini topadi.