ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Vektor koordinatalari va ular ustida amallar

Darslar 45–46 · 2 ta dars · A. A. Rahimqoriyev, M. A. To‘xtaxo‘jayeva. Geometriya, 8-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), uzviylashtirilgan dasturga mos qayta ishlangan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2014
46

Koordinatalari berilgan vektorlar ustida amallar

Darslik: 144–145-betlar
MaqsadKoordinatalari berilgan vektorlarni qo‘shish, ayirish va songa ko‘paytirishni bilish.
Yangi so‘zlar
koordinatalar bo‘yicha qo‘shish · adding by coordinateskoordinatalar bo‘yicha ayirish · subtracting by coordinatessonga ko‘paytirish · multiplying by a numberteng vektorlar · equal vectors
Tushuntirish

Vektorlar koordinatalari bilan berilgan bo‘lsin: →a(x₁; y₁) va →b(x₂; y₂). Ularning yig‘indisi →a + →b ning koordinatalari (x₁ + x₂; y₁ + y₂), ayirmasi →a − →b niki (x₁ − x₂; y₁ − y₂). →a vektorning k songa ko‘paytmasi k→a ning koordinatalari (kx₁; ky₁): har bir koordinata k ga ko‘paytiriladi. Bu qoidalar vektorlarni bazis vektorlar →i va →j orqali yozib, qo‘shish va songa ko‘paytirish xossalarini qo‘llashdan kelib chiqadi. Ikki vektor teng bo‘lishi uchun ularning mos koordinatalari teng bo‘lishi kerak va yetarli.

xy−1123456−11234560aba + b
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qayiq sharqqa 4 km/soat tezlikda eshkak eshadi, oqim esa shimolga 3 km/soat siljitadi. Natijaviy tezlik koordinatalari (4; 0) + (0; 3) = (4; 3). Koordinatalarni qo‘shish tezliklarni qo‘shish demak.

Kim ishlatadi

Dengizchi va uchuvchi oqim va shamol ta’sirini qo‘shadi, velosipedchi yon shamolni hisobga oladi, yetkazib berish rejalashtiruvchisi bir necha harakatni bitta umumiy harakatga qo‘shadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda ikki harakat oling, masalan (2; 3) va (−1; 2). Ularni ketma-ket chizib, umumiy ko‘chishni koordinatalarni qo‘shib toping va chizmada tekshiring.

Namunalar
xy−11234567−4−3−2−11234560aba + b
→a(2; −3), →b(4; 5): →a + →b = (2 + 4; −3 + 5) = (6; 2).
3→a − →b = (3 · 2 − 4; 3 · (−3) − 5) = (2; −14).
Sinfda faoliyat

«Koordinata estafetasi»: ikki juft vektor koordinatalarini o‘ylab toping; sherigingiz ularning yig‘indisi va ayirmasini topadi, keyin rollarni almashtiring.

Mashq
1
→a(3; 7), →b(5; 2). →a + →b vektorning birinchi koordinatasi nechaga teng?
2
→a(3; 7), →b(5; 2). 4→a − →b vektorning ikkinchi koordinatasi nechaga teng?
3
→a(1; 4), →b(3; 2). 2→a + →b vektorning ikkinchi koordinatasi nechaga teng?
4
Nima uchun teng vektorlarning mos koordinatalari teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat uchun o‘g‘it sinoviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →