ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Om qonuni

Darslar 17–18 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
18

Masalalar yechish

Darslik: 60–61-betlar
MaqsadOm qonuni va R = ρ·l/S formulasini birga qo‘llab, tok kuchi, kuchlanish, sim uzunligi va kesimiga oid masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
sim qarshiligi · wire resistancekuchlanish tushuvi · voltage dropsolishtirma qarshilik jadvali · table of resistivitiesbirliklarni tekshirish · checking units
Tushuntirish

Bu masalalarda ikki formula zanjir kabi bog‘lanadi: R = ρ·l/S va I = U/R. Agar sim parametrlari (modda, l, S) berilgan bo‘lsa, avval R topiladi, so‘ng Om qonuni bilan I yoki U hisoblanadi; teskarisi — tok va kuchlanishdan R = U/I topilib, undan sim uzunligi l = R·S/ρ yoki kesimi hisoblanadi. Birliklar: ρ ni Ω·mm²/m da olsak, S mm² da, l metrda bo‘ladi; kuchlanish mV bo‘lsa voltga, tok mA bo‘lsa amperga o‘tkazing. Kuchlanish tushuvi — sim uchlaridagi kuchlanish U = I·R. Javobdagi son jismoniy ma’noga ega bo‘lishi kerak: masalan, 10 mm uzunlikdagi spiral bo‘lmaydi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab hovlisining narigi tomonida, 35 m uzoqlikda qo‘ng‘iroq turibdi. Alyuminiy sim (ρ = 0,028 Ω·mm²/m) ikki yo‘nalishda 70 m, kesimi 1,4 mm²: R = 0,028 · 70 : 1,4 = 1,4 Ω. 2 A tokda simda U = 2 · 1,4 = 2,8 V yo‘qoladi, shuning uchun qo‘ng‘iroqqa kuchlanish kam yetadi.

Kim ishlatadi

Elektriklar uzoq masofaga sim tortishdan oldin yo‘qotishni hisoblaydi, quyosh stansiyasi muhandislari kabel uzunligi va kesimini tanlaydi, uyushma ishchilari yangi liniyani loyihalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdoshingiz bilan maktab hovlisida ikki nuqta orasini qadam bilan sanang. Sim borib-kelishi uchun qancha uzunlik kerakligini yozing: formuladagi l ana shu.

Namunalar
l = 12 mnikelin, R = 24 Ω, S = ?U = 6 V
Uzunligi 12 m bo‘lgan nikelin simdan 24 Ω li rezistor kerak. S = ρ·l : R = 0,4 · 12 : 24 = 0,2 mm². Unga 6 V berilsa, I = 6 : 24 = 0,25 A.
Nixrom sim l = 10 m, S = 0,5 mm²: R = 1,1 · 10 : 0,5 = 22 Ω. Undan 0,5 A tok o‘tishi uchun U = I·R = 0,5 · 22 = 11 V kerak.
Sinfda faoliyat

Mustaqil tuzish: o‘z masalangizni o‘ylab toping (modda, uzunlik, kesim va kuchlanish bering, tok kuchini so‘rang), yechimini ikki bosqichda yozing va jadvaldagi ρ qiymatidan foydalaning. Do‘stingiz bilan almashib yeching.

Mashq
1
Mis sim (ρ = 0,017 Ω·mm²/m) uzunligi 50 m, kesimi 0,85 mm², uchlarida 3 V. Tok kuchi necha A?
2
Uzunligi 20 m bo‘lgan nixrom simdan (ρ = 1,1 Ω·mm²/m) 220 V da 2 A tok o‘tadi. Simning kesimi necha mm²?
3
Qarshiligi 22 Ω bo‘lgan sim bo‘lagidan 1 A tok o‘tsa, uchlaridagi kuchlanish necha volt?
4
Nima uchun yalang‘och simda o‘tirgan qush uchmasa ham tok urmaydi (simning qushning oyoqlari orasidagi qismi)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMotor xavfsizlik qoidalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →