ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Aralash ulanish

Darslar 25–26 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
25

Iste’molchilarni aralash ulash (mustaqil o‘qish uchun)

Darslik: 75–76-betlar
MaqsadAralash ulanishli zanjirning umumiy qarshiligini ekvivalent sxema yordamida topishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
aralash ulanish · mixed connectionekvivalent sxema · equivalent diagramqismlarga ajratish · splitting into partsumumiy qarshilik · total resistance
Tushuntirish

Aralash ulanishda zanjirda ham ketma-ket, ham parallel ulangan qismlar bo‘ladi. Bunday zanjirni yechish uchun uni bosqichma-bosqich soddalashtiramiz: avval parallel (yoki ketma-ket) ulangan qismni bitta ekvivalent qarshilik bilan almashtiramiz, so‘ng yangi, soddaroq sxemani yana shunday soddalashtiramiz. Parallel qism uchun R = R₁R₂/(R₁ + R₂), ketma-ket qism uchun R = R₁ + R₂ formulalaridan foydalanamiz. Umumiy qarshilik topilgach, Om qonuni bilan umumiy tokni, keyin teskari tartibda har bir qismdagi kuchlanish va tokni topamiz. Bu mavzu kitobda mustaqil o‘rganish uchun berilgan, shuning uchun sxemani albatta daftarga bosqichma-bosqich chizing.

R₂R₃+−R₁
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab to‘garagining modelida 12 V manbaga 2 Ω li qism ketma-ket, undan keyin 5 Ω va 20 Ω li ikki shox parallel ulangan. Parallel qism 5 · 20 : 25 = 4 Ω, umumiy R = 2 + 4 = 6 Ω, tok I = 12 : 6 = 2 A.

Kim ishlatadi

Elektronika muhandislari murakkab sxemani bosqichma-bosqich soddalashtiradi, elektriklar uy simlari bo‘yicha hisob qiladi, o‘qituvchilar murakkab masalani qismlarga ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Shahar xaritasida yoki rasmda yo‘l ikkiga bo‘linib yana qo‘shiladigan joyni (parallel) va tanlovsiz tor o‘tish joyini (ketma-ket) toping.

Namunalar
20 Ω20 Ω20 V+−10 Ω
R₁ = 10 Ω ga ketma-ket, parallel ulangan ikkita 20 Ω li R₂ va R₃ ulangan. Parallel qism: 20 : 2 = 10 Ω. Umumiy R = 10 + 10 = 20 Ω. U = 20 V bo‘lsa I = 20 : 20 = 1 A.
00,20,40,60,810,50,51I₂I₃IA
Shu zanjirda U₁ = 1 · 10 = 10 V, parallel qismda ham 10 V. I₂ = I₃ = 10 : 20 = 0,5 A; yig‘indisi 0,5 + 0,5 = 1 A umumiy tokka teng.
Sinfda faoliyat

Daftarda 3 ta rezistorli aralash zanjir sxemasini chizing va uni ikki bosqichda ekvivalent sxemaga aylantiring (har bosqichda yangi sxemani chizing). Faqat qog‘oz-qalam.

Mashq
1
Aralash ulanishli zanjirni qanday yechamiz?
2
4 Ω va 12 Ω parallel, ularga 7 Ω ketma-ket. Umumiy qarshilik necha om?
3
Yuqoridagi zanjirga 30 V berilsa, umumiy tok necha A?
4
Nima uchun umumiy tokni topgach, parallel qismdagi kuchlanishni undan keyin hisoblaymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →