☰ Mundarija · Fizika

Aralash ulanish

Darslar 25–26 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, J.E. Usarov, K.T. Suyarov, M.K. Yuldasheva. Fizika. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashri. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
25

Iste’molchilarni aralash ulash (mustaqil o‘qish uchun)

Darslik: 75–76-betlar
MaqsadAralash ulanishli zanjirning umumiy qarshiligini ekvivalent sxema yordamida topishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
aralash ulanish · mixed connectionekvivalent sxema · equivalent diagramqismlarga ajratish · splitting into partsumumiy qarshilik · total resistance
Tushuntirish

Aralash ulanishda zanjirda ham ketma-ket, ham parallel ulangan qismlar bo‘ladi. Bunday zanjirni yechish uchun uni bosqichma-bosqich soddalashtiramiz: avval parallel (yoki ketma-ket) ulangan qismni bitta ekvivalent qarshilik bilan almashtiramiz, so‘ng yangi, soddaroq sxemani yana shunday soddalashtiramiz. Parallel qism uchun R = R₁R₂/(R₁ + R₂), ketma-ket qism uchun R = R₁ + R₂ formulalaridan foydalanamiz. Umumiy qarshilik topilgach, Om qonuni bilan umumiy tokni, keyin teskari tartibda har bir qismdagi kuchlanish va tokni topamiz. Bu mavzu kitobda mustaqil o‘rganish uchun berilgan, shuning uchun sxemani albatta daftarga bosqichma-bosqich chizing.

Namunalar
R₁ = 10 Ω ga ketma-ket, parallel ulangan ikkita 20 Ω li R₂ va R₃ ulangan. Parallel qism: 20 : 2 = 10 Ω. Umumiy R = 10 + 10 = 20 Ω. U = 20 V bo‘lsa I = 20 : 20 = 1 A.
Shu zanjirda U₁ = 1 · 10 = 10 V, parallel qismda ham 10 V. I₂ = I₃ = 10 : 20 = 0,5 A; yig‘indisi 0,5 + 0,5 = 1 A umumiy tokka teng.
Sinfda faoliyat

Daftarda 3 ta rezistorli aralash zanjir sxemasini chizing va uni ikki bosqichda ekvivalent sxemaga aylantiring (har bosqichda yangi sxemani chizing). Faqat qog‘oz-qalam.

Mashq
1
Aralash ulanishli zanjirni qanday yechamiz?
2
4 Ω va 12 Ω parallel, ularga 7 Ω ketma-ket. Umumiy qarshilik necha om?
3
Yuqoridagi zanjirga 30 V berilsa, umumiy tok necha A?
4
Nima uchun umumiy tokni topgach, parallel qismdagi kuchlanishni undan keyin hisoblaymiz?